Kanserin 'gizli' suçlusu enfeksiyonlar: Dünyada 8 vakadan 1'i HPV, hepatit ve H. pylori'ye bağlı

Dünya genelinde her yıl teşhis konulan yeni kanser vakalarının yaklaşık %12'si (8 vakadan 1'i), baştan önlenebilen enfeksiyon etkenlerine bağlı olarak gelişiyor. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ortaklığında, Lancet Oncology ve CA: A Cancer Journal for Clinicians dergilerinde 2026 yılı içinde yayımlanan en güncel Global Burden of Disease (GBD) ve GLOBOCAN 2022 analizleri, enfeksiyonların küresel kanser yükündeki payını nettir.

Çalışma, sigara, alkol, obezite ve hava kirliliği gibi yaygın bilinen risk faktörlerinin gölgesinde kalan, ancak halen devasa bir hastalık yükü yaratan "gizli suçluları" ortaya çıkarıyor. Araştırmacılar, 185 ülkenin verilerini kapsayan Population Attributable Fraction (PAF - Nüfusa Atfedilebilir Kesir) yöntemiyle, 2022 yılı verilerine dayanarak bu oranın yaklaşık 2 milyon yeni vakaya tekabül ettiğini hesapladı.

Dört ana etken yükün %90'ını oluşturuyor

Enfeksiyon kaynaklı kanserlerin büyük çoğunluğunu dört patojen oluşturuyor: İnsan Papilloma Virüsü (HPV), Hepatit B ve C virüsleri (HBV/HCV) ile Helicobacter pylori bakterisi. Bu dört etken, enfeksiyona bağlı kanser vakalarının neredeyse tamamını (yaklaşık %90'ı) kapsıyor.

• HPV: Rahim ağzı kanserinin neredeyse tek nedeni olmak üzere, anüs, penis, boğaz ve ağız boşluğu kanserlerinin de önemli kısmından sorumlu. Yıllık ~690.000 vaka.
• HBV/HCV: Karaciğer kanserinin (hepatoselüler karsinom) ana sürücüsü. Kronik enfeksiyon, siroz ve kanser patikasını tetikliyor. Yıllık ~550.000 vaka.
• H. pylori: Mide kanserinin (adenokarsinom) ve MALT lenfomlarının başlıca nedeni. Yıllık ~800.000 vaka.

Eşitsizlik haritası: Coğrafya kader belirliyor

Çalışmanın en çarpıcı bulgusu, bu yükün coğrafik dağılımındaki uçurum. Yüksek gelirli ülkelerde enfeksiyon kaynaklı kanser oranı %5-6 seviyelerindeyken, Alt Sahra Afrika ve Bazı Asya bölgelerinde bu oran %20-25'e kadar çıkıyor. Bu, enfeksiyon kontrol programlarının (aşılaşma, screening, erken tedavi) erişilebilirliğiyle doğrudan ilişkilidir.

Örneğin, Rahim ağzı kanseri artık neredeyse tamamen önlenebilir bir hastalık olmasına rağmen (HPV aşısı ve HPV DNA testi ile screening), hâlâ kadın kanser ölümlerinin önde gelen nedeni büyüklüğünde, özellikle kaynakları kısıtlı bölgelerde kadınları öldürmeye devam ediyor.

Önleme araçları elimizde, uygulama hâlâ eksik

Uzmanlar, bu verilerin "şok edici" olmasının nedeninin, elimizde etkili müdahale araçları varken küresel ölçekte uygulamanın yavaş kalması olduğunu vurguluyor.

• Aşılaşma: Hepatit B aşısı (doğumda doz + seriler) karaciğer kanserini önlemede altın standardır. HPV aşısı ise rahim ağzı kanserini ortadan kaldırma potansiyeline sahiptir. WHO'nun 2030 hedefleri (90-70-90 stratejisi) bu noktada kritik.
• Antiviral Tedavi: Hepatit C için doğrudan etkili antiviral ajanlar (DAA) enfeksiyonu %95'den üzeri oranlarda temizleyerek kanser riskini drastik düşürüyor. Erişim maliyeti hâlâ engel.
• Eradikasyon: H. pylori için standart antibiyotik protokoller, mide kanserini riskini %30-50 oranında azaltabiliyor; ancak direnç gelişimi ve toplum taraması maliyeti yaygınlığı sınırlıyor.

IARC Bilim Direktörü Freddie Bray, çalışma ile ilgili yaptığı değerlendirmede, "Kanserle mücadelede odaklanma genellikle yaşam tarzı faktörlerine kayarken, enfeksiyon kaynaklı kanserlerin önlenebilir potansiyeli hâlâ tam kullanılamıyor. Bu, bir bilgi eksikliği değil, uygulama ve erişim adaleti sorunudur" ifadelerini kullandı.

Çalışma, 2026-2030 küresel kanser kontrol planlarının revize edilmesinde, enfeksiyon kontrolünün (aşılaşma, güvenli enjeksiyon uygulamaları, kan güvenliği, su/sağlık altyapısı) merkezi bir yer alması gerektiğine işaret ediyor.