BIS Başkanı Hernandez de Cos: Yapay zeka yatırım yarışı şeffaf olmayan borçlanma üzerine kurulu, sistemik risk yaratıyor

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) Başkanı ve Bazel Komitesi Başkanı Pablo Hernandez de Cos, küresel finansal istikrar için en büyük yeni tehditlerin yapay zeka (YZ) altyapısına yönelik kontrolsüz yatırım patlamasından kaynaklandığını vurguladı. Geçtiğimiz hafta yaptığı bir konuşmada, büyük teknoloji şirketlerinin ve veri merkezlerinin finanse edilmesinde "şeffaf olmayan borçlanma" modellerinin yaygınlaştığını, bu yapının 2000'li yılların başındaki dot-com balonu ve hatta 19. yüzyılın demiryolu yatırım çılgınlığına benzediğini kaydetti.

Hernandez de Cos, "Yatırım harcamaları (capex) gerçek kârlılık değil, gelecekteki hakimiyet beklentileriyle motorlanıyor" diyerek, bu dinamiklerin borç piyasalarında gizli bir kırılganlık yarattığını belirtti. BIS verilerine atıfta bulunan Başkan, YZ çiplerini, enerji altyapısını ve veri merkezlerini finanse eden kredi ve borçlanma araçlarının banka bilançularında ve gölge bankacılık kanallarında ne kadar derinleştiğinin tam olarak ölçülemediğini ifade etti.

Tarihsel paraleller ve kredi döngüsü tehlikesi

Merkez bankacılarının bankası olarak kabul gören BIS, geçmişteki teknoloji devrimlerinin finansal sonuçlarını analiz ederek mevcut döngüyü çerçeveledi. Hernandez de Cos, 1840'ların "Demiryolu Maniyası"nı ve 1990'ların dot-com balonunu hatırlatarak, her iki dönemde de yatırımcılar getirileri aşırı öngörmüş, altyapı aşırı inşa edilmiş ve sonuçta geniş çaplı iflaslar ile kredi daralması yaşanmıştı. "Bu sefer farklı" argümanını reddeden Hernandez de Cos, YZ'nin dönüşümcü potansiyelini kabul ettiğini ancak finansal disiplinsizliğin teknolojik ilerlemeden ayrı bir risk vektörü oluşturduğunu vurguladı.

Özellikle dikkat çeken nokta, bu yatırımların finansmanında geleneksel banka kredilerinin ötesinde, özel kredit fonları, CLO'lar (Kredi Borçlanma Yükümlülükleri) ve yapılandırılmış finansman araçlarının kullanılmasıydı. Bu araçların şeffaflığı düşük olması, riskin sistemin neresinde biriktiğini merkezi bankaların ve denetleyicilerin zamanında tespit etmesini zorlaştırıyor.

Düzenleyici cevap: Şeffaflık ve yeterlilik

Hernandez de Cos, merkezi bankaların ve denetleyicilerin bu riski yönetmek için iki eksende hareket etmesi gerektiğini önerdi. Birincisi, YZ altyapısı finansmanına maruz kalan bankalar ve gölge bankacılık varlıkları için daha şeffaf raporlama standartları. İkincisi ise, bu varlıkların risk ağırlıklarının ve sermaye yeterlilik katsayılarının, teknolojik belirsizliği yansıtıacak şekilde revize edilmesi. BIS, önümüzdeki aylarda Bazel III çerçevesi kapsamında bu konuda kılavuzluk getirebileceği sinyalleri verdi.

Piyasalar için mesaj net: Yapay zeka bir verimlilik devrimi olabilir, ancak onu finanse eden borçlanma yapısı eğer kârlara dayanmadan sürdürülüyorsa, bir sonraki finansal istikrarsızlığın tohumunu bugünden ekmekte. Hernandez de Cos'un uyarısı, faiz indirimi beklentileriyle coşan risk iştahına soğuk bir duş gibi düştü.