Ankara'da 72 saatlik karanlık senaryosu: İlk dakikada metro durur, 4. saatte şişe suyu kalmaz

Ankara — Başkent'te elektrik şebekesinin tamamen devre dışı kaldığı bir "kara senaryo"da hayatın durması saniyeler sürer. Resmi kaza planları, mühendislik raporları ve AFAD'in il ölçekli afet senaryolarına göre Ankara'nın topografyası ve altyapı bağımlılığı, 72 saatlik bir kesintiyi sadece bir konfor kaybı değil, lojistik bir kriz haline getiriyor.

İlk 0-30 Dakika: Metro tünelleri karanlığa bürünür, trafik kaosu başlar

Elektrik kesintisinin ilk mağduru yeraltı ulaşımı oluyor. Ankaray (A1) ve Metro hatları (M1, M2, M3, M4) aniden duruyor. TEDAŞ/TEİAŞ kaynaklı bir arızada trenler istasyonlar arası tünellerde kalıyor. EGO Genel Müdürlüğü prosedürlerine göre tünel içi fanlar (jet fanlar) ve acil aydınlatma jeneratörleri devreye giriyor ancak bu sistemler sadece tahliye için tasarlanmıştır, sefer devam ettirmez. Yüzeyde ise 4.000'e yakın trafik ışığı aniden söndüğü için ana arterlerde (Eskişehir Yolu, Çankaya, Söğütözü, Mevlana Bulvarı) kilitlenme başlıyor. Polis ve jandarma trafik noktalarına yönlendiriliyor ancak personel yetersizliği 15 dakika içinde kontrolü kaybediyor.

Su krizi: Topografya Ankara'yı İstanbul'dan ayırıyor

İstanbul'da yeraltı su depoları ve yerçekimi beslemesi bazı semtleri ayakta tutarken, Ankara'nın engebeli yapısı (Çankaya, Keçiören, Yenimahalle, Gölbaşı, Etimesgut yükseklikleri) pompasız su dağıtımını imkansız kılıyor. ASKİ verilerine göre kentte 1.200'e yakın pompa istasyonu ve 300'ü aşkın depolama tankı var. Elektrik gittiği anda pompalar duruyor. Depolardaki su, yerçekimiyle sadece düşük kotlu mahallelere (Sincan, Polatlı, kısmi Mamak) 6-8 saat yetiyor. Yüksek kotlu semtlerde (Öveçler, Çayyolu, Koru, Bahçelievler üst kısımları) musluklar 2-4 saat içinde kuruyor. ASKİ'nin acil planında 150 su tankeri ve 50 mobil jeneratörlü pompa var; bunlar öncelikle hastanelere, yangın musluklarına ve cezaevlerine yönlendiriliyor. Vatandaş için musluk suyu 4. saatten itibaren "yok" oluyor.

Sağlık ve İletişim: 72 saatin "altın penceresi" ve jeneratör limiti

Başkent'te 50'den fazla devlet ve özel hastane, acil servisler, yoğun bakım ve ameliyathaneler için 48-72 saatlik yakıt özerkliği bulundurmak zorunda (Sağlık Bakanlığı Yönetmeliği). Ancak uzun süreli krizde yakıt tedariki (yol kapalıysa, rafineri pompaları çalışmıyorsa) sorun oluyor. 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası revize edilen protokollerle hastaneler "öncelikli besleme hatları"na alınıyor ancak şehrin her noktası bu hatta bağlı değil. Mobil iletişimde baz istasyonları pil yedekleriyle 4-6 saat ayakta kalıyor; jeneratörlü ana istasyonlar (MSC) 24-48 saate kadar dayanıyor. İnternet kesintisi 2. günden itibaren neredeyse tam oluyor.

"Kara Başlangıç" (Black Start) ve şehrin aydınlanma sırası

TEİAŞ'ın "Sistem Kara Başlangıç Planı"na göre şebeke sıfırdan kurulurken ilk enerji Hidroelektrik santrallere (Örn: Hirfanlı, Sarıyar, Gökçekaya) ve gaz santrallerine (Çayırhan, Doğankent) veriliyor. Ankara 1. ve 2. Bölge Yük Dağıtm Merkezleri (YDM) üzerinden "öncelikli besleme hatları" enerjilendiriliyor. Bu hatlar: Hastaneler, ASKİ ana pompaları, TCDD sinyal sistemleri, AFAD/Valilik/Komutanlık binaları, haberleşme merkezi. Sivil mahalleler bu hatların sonuna kalıyor. Uzman mühendisler, şehrin %100 aydınlanmasının en iyimser senaryoda 12-18 saat, ağır hasarlı şebekede ise 72 saatin üzeri sürebileceğini öngörüyor.

Vatandaş için pratik kontrol listesi: İlk 72 saat

• Su: Kişi başı günde 3 litre (içme+temizlik) hesapla; banyo küvetini, büyük kabları doldur (musluk suyu 4 saatte gider).
• Nakit: POS cihazları, ATM'ler çalışmaz; elinizde en az 3-5 günlük harcama nakdi bulundurun.
• Araç: Depo en az yarım dolu tutun; benzin istasyonları pompasız çalışmaz.
• İlaç/Kalıcı Gıda: Kronik hastalar için 1 haftalık ilaç, soğuk hava gerektirmeyen gıda (konserve, kuruyemiş).
• Radyo: Pil çalışan FM radyo (TRT Radyo 1 / Ankara Radyosu 97.8 MHz) resmi açıklama kaynağınızdır; telefon şarjı acil aramalar için saklayın.

Ankara Valiliği ve AFAD, 2024 yılında yaptığı "Kara Senaryo Tatbikatı"nda bu senaryoyu test etmiş; en zayıf halka su lojistiği ve tünel tahliyesi olarak belirlemişti. Kentin dayanıklılığı, merkezi planlamadan çok bireysel hazırlığa ve mahalle solidaritesine kalıyor.