Kevin O'Leary'nin 'Dünyanın En Büyük Veri Merkezi' Hayali Utah'ta Yerel Direnişle Karşılaştı

Utah'ın Box Elder İlçesi'nde, ünlü yatırımcı ve Shark Tank yıldızi Kevin O'Leary'nin "Wonder Valley" markasıyla tanıttığı, 40 bin akarsa (yaklaşık 162 bin dönüm) alan kaplayacak ve 9 gigawatt (GW) kapasitesinde kendi gaz santralini besleyecek devasa bir yapay zeka veri merkezi projesinin (kod adı: Stratos) hikayesi, Silicon Vadisi'nin "hız her şeydir" mantığı ile kırsal Amerika'nın yerel demokrasisi arasında çarpışan bir kriz olarak परिणत oldu.

Beş Haftada Onay, Yıllık Bir Savaş

Olayın başlangıcı Mayıs 2025'te, O'Leary'nin Fox Business'ta "Çin ajanlarının beni hedef alıyor" iddiasıyla yaptığı bir açıklamayla büyük yankı bulmuştu. Ancak araştırmalar, projenin aslında ne kadar çabuk ve şeffaf olmayan bir süreçle ilçe komisyonlarının masasına getirildiğini ortaya koydu.

İlçe komisyonu başkanı Tyler Vincent ve komisyonu Lee Perry'e göre, proje resmi olarak onlara Mart 2025'te yani oylamadan sadece beş hafta önce sunuldu. Geliştirici Austin Pritchett ve Askeri Kurulum Kalkınma Otoritesi (MIDA) yöneticileri, komisyonculara proje alanının "Stratos Proje Alanı" olarak tanımlandığını ve bu kararın "geri alınamaz" olduğunu bildirdiler. Vergi teşvikleri (sunucular için mülkiyet vergisi muafiyeti, binalar için %80 iade, düşük enerji vergisi) masada tutuldu ancak su kullanımı, hava kirliliği ve askeri kullanım oranı gibi sorular cevapsız kaldı.

"Siz Bu İşin Farkında Değilsiniz" Uyarısı

Komisyon başkanı Vincent, MIDA yöneticilerine "Başladığınızın ne olduğunu bilmiyorsunuz" diye uyardı. İlçe, birkaç ay önce at binisi kira artışı nedeniyle yaşanan "fuar alanı krizi"nden hala toparlanıyordu. Vincent, "Bu deneyim, o krizin çocuk oyuncağı gibi görünmesini sağlayacak" demişti. Buna rağmen eyalet yönetimi (Vali Spencer Cox, Senato Başkanı Stuart Adams, Meclis Başkanı Mike Schultz) ve lobiciler komisyonculara "Evet" oyu için baskı kurdu. Perry, eyalet yetkililerinden aldığı aramalarda "Bu Utah eyaleti için harika bir şey, bunu bitirmemiz gerekiyor" yönünde talimatlar aldığını belirtti.

Adliye Salonundan Arkadan Oylama ve "Büyüyin" Anı

Nisan 2025'te ilçe fuar alanında yapılan toplantıda 1000'in üzerinde vatandaş toplandı. Halka söz hakkı verilmediğinde (bir hafta önceki toplantıda sadece geliştiricinin davet ettiği arazisahipleri konuşturmüştü) salon ayaklandı. Komisyon başkanı Vincent "Utah'da bu biz miyiz, sakin olun" diye bağırdı ancak işe yaramadı. Komisyon üyesi Boyd Bingham "Allah aşkına büyüyin!" diye haykırdı. Komisyoncular, polis korumasıyla arka odaya çekilip kameralar önünde 3-0 oybirliğiyle projeyi onayladı. Salon "Utanç, utanç, utanç" sloganlarıyla doldu.

BEAR Hareketi ve Siyasi Yıkım

Oylama sonrası Brigette Cottam ve Brenna Williams gibi yerli sakinler "Box Elder Askgeli Referandum" (BEAR) grubunu kurdu. Kısa sürede 2500 gönüllü topladılar. Referandum süreci başladığında geliştiriciler bir su hakkı başvurusunu geri çekti; bu da 3000 itirazçinin her biri 15 dolar itiraz harcını kaybetmesine neden olarak öfkeyi artırdı.

Siyasi sonuçlar hızla geldi: Haziran 2025 Cumhuriyetçi Halk Oyu'nda (Primaire), projenin mimarlarından biri olan ve MIDA başkanlığını yapan Senato Başkanı Stuart Adams kaybetti. Vali Cox süreci "iyi değil" itiraf etti ve MIDA reformu vaat etti. Meclis Başkanı Schultz hatta referandum destekçilerinin yanına geçti. İlçe komisyonları Perry ve Bingham de koltuklarını kaybetti.

"Çin Ajanları" İddiası ve İtibar Krizi

O'Leary, direnişi bastırmak için eleştirmenleri "Çin Komünist Partisi'ne hizmet eden profesyonel protestocular" olarak ilan etti. Fox News'ta sunduğu bir kağıtla IP adresleri listeleyerek yerli sakinleri (Alliance for a Better Utah yöneticileri, yerel avukatlar) hedef aldı. Bu iddialar hem Fox News'un hem de O'Leary'nin resmi özür dilemesi ve iftira davası açılmasıyla sonuçlandı. Fox News, "Bu kişilerin Çin tarafından finanse edildiğine dair hiçbir kanıt yok" açıklaması yapmak zorunda kaldı.

Spekülatif "Kağıt Veri Merkezleri" Ekonomisi

Uzmanlar (Paul Kedrosky, Reyk Knuhtsen), Stratos'un ve benzeri devasa projelerin (Meta'nın Louisiana'daki 10 GW'lık Hyperion'u dahil) asıl amacının kiracı bulmak (Google, Amazon, Microsoft, Meta gibi "hyperscaler"lar) olduğunu, inşaatın henüz başlamamış olsa bile "izinli ve kazmaya hazır" arazinin 20 katına kadar primle satıldığını belirtiyor. O'Leary'nin Alberta'daki ilk Wonder Valley projesinde yaklaşık iki yıldır ne kiracı ne de inşaat izni bulunuyor.

Şu Anki Durum: Durdurulmuş Bir Dev

Mayıs 2025 onayından bu yana hiçbir arazi satılmadı, kiracı açıklanmadı, inşaat izni alınmadı. MIDA, referandum davası gerekçesiyle kendi imzasını atamadı ve projeyi duraklattı. Ağustos 2025'te Utah yasamacısı veri merkezi regülasyonu (gürültü, ısı, su) üzerine çalışmalar başlattı. O'Leary "proje tam gaz devam ediyor, 12 ay içinde ilk 1 GW'lık faz başlıyor" diyor ancak proje, dünyanın en tanınan ve en tartışmalı veri merkezi projesine dönüşmüş durumda.