Yargıtay'dan 'Tükür babanın suratına' kararı: Sinema repliği hakaret mi?

Ankara — Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 1979 yılının kult filmi "Ne Olacak Şimdi"'nin en meşhur repliği olan "Tükür babanın suratına" ifadesini içeren bir hakaret davasında, ifadenin sürekli hakaret sayılmayacağına dair birleştirici bir önemeç kararı verdi. Karar, ifadenin söylendiği bağlamın, kasten hakaret amacını taşıyıp taşımadığını belirleyeceğini netleştirdi.

Olayın arka planı: Sinemadan mahkemeye

İddianameye konu olay, 2023 yılında bir ilçede komşu kavgası sırasında çıkmıştı. Davalı, tartışma sırasında diğer tarafa "Tükür babanın suratına" cümlesini söylemişti. İlk derece mahkemesi, ifadeyi TCK madde 125 kapsamında hakaret sayarak davalıyı cezalandırmıştı. Bölge Adliye Mahkemesi ise ifadenin "kült bir film repliği" olduğunu, bağlamda alaycı/edebi bir amaç taşıdığını öne sürerek hakaret unsuru oluşmadığı yönünde bozma kararı vermişti. Davacı temyiz etti.

Yargıtay'ın gerekçesi: "Bağlam belirleyicidir"

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, temyiz incelemesinde filmi, senaryosunu (Erdoğan Tünaş) ve oyuncularını (Kemal Sunal, Şener Şen) referans alarak, ifadenin toplumsal bellekte "Şaban" karakterinin zalime karşı bir direniş ve alay unsuru olarak kodlandığını kaydetti. Kararın gerekçesinde, "İfadenin hakaret unsuru oluşturup oluşturmadığı, söylendiği ortam, taraflar arasındaki ilişki, tonlama ve niyet gibi somut olay hallerine göre değerlendirilmelidir" ifadesi yer alıyor.

Daire, davalı ifadeyi film karakteri taklidi ederek, bir alay/direniş dili içinde kullanmışsa ve bu durum dosyadaki delillerle (tanık ifadeleri, olay yeri vb.) kanıtlanmışsa, bu durumun "kasten hakaret" unsuru olan kastı ortadan kaldırdığına hükmetti. Ancak, ifade filmden bağımsız olarak, sadece kişiyi alçaltmak, onuru şerefini yerle bir etmek amacıyla kullanılmışsa hakaret suçunu oluşturacağı vurgulandı.

Hukukçular: "Önemeç niteliğinde birleşim"

İstanbul Barosu üyesi medya hukuku uzmanı Av. Ayşe Kaya, kararı değerlendirirken: "Yargıtay daha önceki karalarında bu replik için hem hakaret hem de hakaret olmadığı yönünde çelişkili kararlar vermişti. Bu birleşim kararı, alt mahkemelere 'bağlam analizi' yapma zorunluluğu getiriyor. Artık sadece kelimeye bakıp ceza kesilemeyecek" dedi.

Kültürel miras ve ifade özgürlüğü çerçevesinde

"Ne Olacak Şimdi" filmi, Ertem Eğilmez yönetmenliği ve Kemal Sunal'ın "Şaban" karakteriyle Türk sinemasının en çok izlenen ve alıntılanan eserlerinden biri. Filmin bu repliği, yıllar içinde siyasi mitinglerden stadyum tribünlerine, sosyal medyadan günlük tartışmalara kadar geniş bir yelpazede "ototiterliğe karşı mizahi direniş" kodu olarak kullanıldı. Yargıtay'ın bu kararı, kültürel mirasın hukuki yorumlanmasında "bağlamsal yaklaşım" benimsediğinin bir göstergesi olarak okunuyor.

Karar, Resmi Gazete'de yayımlanarak kesinleşecek ve aynı suç unsuru için açılacak davalarda önemeç teşkil edecek.