Veba salgını küresel pandemi riski yaratıyor mu? Uzmanlar ve WHO verileri ne diyor?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre dünyada yılda 1.000 ile 2.000 arasında zatürre vebası (bubonic plague) vakası raporlanmakta; ölüm oranı erken tedavide %10 civarında, tedavisz kalırsa %30-60 seviyelerine çıkabilmektedir. Son büyük salgın 2017 yılında Madagaskar'da yaşandı; o dönem 2.400'den fazla vaka ve 200'den fazla ölüm kaydedilmişti. Türkiye'de ise son yerel vaka 1940'lı yıllara dayanmakta, son yıllarda sadece seyahatle ilgili izole olgular raporlanmıştır.

Neden COVID-19 gibi yayılmıyor?

Vebayı yaratan Yersinia pestis bakterisi, sırtlan aracılığıyla kemirgenlerden insana atlar. En yaygın formu bubonik veba, akciğerler arasında bulaşmaz; sadece ileri aşamada gelişen ve tüm vaka yüzdesi %5-10'u bulan pnömonik veba damla yoluyla insandan insana bulaşabilir. Bu bile yakın, uzunsüreli temas gerektirdiği için hızlı temas takibi ve profillaksik antibiyotiklerle 48-72 saat içinde kontrol altına alınır.

Antibiyotik direnci ve aşı durumu

WHO, 1990'lı yıllardan bu yana Madagaskar'da tetrasiklin direncine sahip tek bir izolat tespit ettiğini, ancak bu direncin klinik yaygınlaşmadığını kaydeder. Streptomisin, doksisiklin ve jentamisin gibi ilaçlar hâlâ %99 üzeri etkinlik göstermektedir. Koruyucu aşı araştırmaları hayvan modellerinde devam etmekte, insan kullanımı için onaylı lisanslı bir aşı yoktur.

Uzman görüşü: "Pandemi riski çok düşük"

Enfeksiyon hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Ateş Kara, "Veba, COVID-19'dan farklı olarak asemptomatik taşıyıcılığı yok, bulaşma hızı yavaştır ve elimizde etkin antibiyotikler vardır. Küresel pandemi senaryosu bilimsel gerçeklikten ziyade korku unsuru ile gündeme gelir" ifadelerini kullandı.

Özetle; veba endemik bölgelerde (Madagaskar, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Peru, ABD Batısı) yerel patlamalar yaratmaya devam edecek ancak modern enfeksiyon kontrol araçları sayesinde küresel bir sağlık krizine dönüşme ihtimali son derece düşüktür.