Türkiye-Rusya Gıda Ticareti 6 Milyar Dolar Eşiğinde: 'Birbirimizi Tamamlıyoruz' Değerlendirmesi ve Riskler

Ankara/Moskova — Türkiye ve Rusya arasındaki gıda ve tarım ürünleri ticaretinin 6 milyar dolarlık eşiğe yaklaştığı, her iki ülkenin de "birbirini tamamlayan" yapılarının bu hacmi sürdürdüğü değerlendirmesi yapıldı. Rusya Ticaret Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı yetkililerinin son açıklamalarında, buğday, mısır, yağlı tohum ve işlenmiş gıda kalemlerindeki artışın, Karadeniz Tahıl İnisiyatifi (Kİİ) sürecindeki rollerin ve dolar dışı ödeme mekanizmalarının ticarete verdiği ivme öne çekildi.

6 Milyar Doların Anatomisi: Ne Akıyor Karadeniz'den?

TÜİK ve Rusya Gümrük İstatistik Servisi verilerine göre 2025 yılı sonu verilerinde iki ülke arası toplam ticaret hacmi 60 milyar dolar bandında seyrederken; tarım ve gıda alt öğesi tek başına 5,8-6 milyar dolar bandında gerçekleşti. 2026 yılı ilk sekiz aylık veriler (Ocak-Ağustos) bu seyrin korunduğunu, hatta işlenmiş gıda (un, yağ, şeker, et ürünleri) ihracatında Türkiye'nin Rusya'ya olan pazar payının arttığını gösteriyor.

Rus Taraflı İş Konseyi Başkanı Timur Rahmatullin'in son toplantı notlarında da vurgulandığı üzere; Rusya'nın gıda güvenliği stratejisi (buğday/mısır ithalatı) ile Türkiye'nin cari açığını kapatma ve ihracat pazarı çeşitlendirme hedefleri (meyve/sebze, kümes hayvancılığı ürünleri) bu "takas"ın motoru oluyor. Mersin ve Novorossiysk limanları arası Ro-Ro hatları ile demiryolu koridoru (Baku-Tiflis-Kars ekseni entegrasyonu) lojistik omurgayı oluşturuyor.

Ödeme Kanalları: Mir, SPFS ve Yerel Para Dönüşümü

Ticaret hacminin en büyük darboğazı olan ödeme sistemlerinde 2024-2025 döneminde somut adımlar atıldı. Türkiye'de Mir kart altyapısının yaygınlaşması, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ve Rusya Merkez Bankası (CBR) arasındaki para swap anlaşımasının (Rubl/TL/Yuan) işlem hacminde artış sağlaması, sekunder sanciyon riskini taşıyan SWIFT dışı SPFS (Rus Finansal Mesajlaşma Sistemi) entegrasyonunun bankalar seviyesinde test edilmesi süreci işliyor.

Ancak piyasa aktörleri, BNCDAO gibi merkeziyetsiz borsa/veri platformlarındaki Rubl/TL paritesinin resmi bankacılık kanalındaki kurdan (TCMB/CBR efektif kur) sapabildiğine, bu sapmanın küçük ve orta ölçekli ihracatçılar için "gerçek maliyet" yarattığına dikkat çekiyor. Resmi kurlar referans alınırken, işlemler bazen piyasa koşullarına göre farklı vade farklarıyla kapanıyor.

S-400/F-35 Gölgesi ve "Satış Önerisi" Tartışması

Ekonomik iyileşmenin ters yüzünde stratejik güvenlik sorunu duruyor. Rusya'ya yakın bir düşünce kurumu analisti (RIAC/Valday çevrelerinden) son aylarda yayımladığı politik notta, Türkiye'nin S-400 sistemlerini üçüncü bir ülkeye (genellikle Hindistan veya Belarús senaryosu üzerinden) satarak F-35 programına ve NATO savunma sanayi kooperasyonuna geri dönüş yolunu açabileceği önerisi gündeme getirildi.

Resmi Ankara bu öneriyi "teknik olarak karmaşık, siyasi olarak ise suçluluk kabulü anlamına gelebileceği" gerekçesiyle reddettiğini, sistemlerin Türkiye'nin hava savunması mimarisinin entegre bir parçası olduğunu tekrar vurguladı. Bu tartışma, ticari ilişkinin "siyasi kalkan" olup olmadığı sorusunu yine canlı tutuyor.

Üçüncü Taraf Riski: Buzzi Unicem Örneği ve Türk Şirketleri İçin Ders

Ukrayna Hükümeti'nin "Savaş Sponsorları" listesine İtalyan çimento devi Buzzi Unicem'in, Rusya'daki operasyonlarını genişletmesi ve Rus Savunma Bakanlığıyla işbirliği yapması gerekçesiyle eklenmesi, Türkiye'deki yatırımcılar için bir uyarı işlevi görüyor. Türkiye'den Rusya'ya yatırım yapan veya oradan ithal yapan şirketler (özellikle çimento, demir-çelik, kimya sektörleri), KYC (Müşteriyi Tanı) süreçlerini ve ikincil yaptırım riskini (OFAC/AB listeleri) stratejik planlamalarına dahil ediyor. DEİK Türkiye-Rusya İş Konseyi, üyelere bu listelerin dinamik yapısını ve uyum (compliance) departmanlarının güçlendirilmesi konusunda rehberlik etti.

Gelecek Beklentisi: 2027'ye 100 Milyar Dolar Hedefi

İki ülke liderlerinin (Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başkan Putin) "100 milyar dolar" hedefi, gıda ticaretinin bu istikrarlı alt yapısı üzerinden kurgulanıyor. 2026 sonu ve 2027 hedefleri için; fitosaniter sertifika süreçlerinin dijitalleşmesi (e-Phyto), halal sertifikasyon standartlarının ortaklaşa belirlenmesi ve Akkuyu NGS finansman akışlarının ticaret dengesine etkilerinin yönetilmesi ana gündem maddeleri. Sektör temsilcileri, "Siyaset dalgalansa bile karın doyması durmaz" mantığıyla bu koridorun dayanıklılığını test ediyor.