Sudan 2027 Bütçesi: Altın Gelirleri Askere, Enflasyon Vatandaşa Yüklendi

Sudan Geçiş Dönemi Hükümeti, 1 Ocak 2027'de başlayacak mali yıl için Port Sudan'da hazırlanan bütçe tasarısını ilgili kurullara sundu. Tasarının sızan detayları ve Maliye Bakanlığı yetkililerinin yaptığı açıklamalar, ülkede Nisan 2023'ten beri devam eden iç savaşın ekonomiyi nasıl bir "savaş ekonomisine" dönüştürdüğünü net bir dille belgeliyor. Bütçe; gelir tarafında altın ve gümrük gelirlerinin askeri operasyonlara kaydırıldığını, gider tarafında ise personel ve sosyal harcamaların geride kaldığını gösteriyor.

Gelirler: Altın Hazineye Değil, Cephelere Akıyor

Sudan ekonomisinin son nefes aldığı tek kalıntı gelir kaynağı altın ihracatı. Resmi verilere göre 2026 yılının ilk dokuz ayında ihrac edilen altından elde edilen döviz geliri, Merkez Bankası rezervlerine değil, doğrudan Silahlı Kuvvetler (SAF) ve İstihbarat teşkilatı hesaplarına transfer edildi. Hemedti komutasındaki Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF), altın madenlerinin çoğunu (Cebel Amer, Cebel Marra) kontrol ettiği için, resmi ihracatın büyük kısmı Port Sudan'dan ve Mısır sınırından kaçak yollarla yapılıyor. Maliye Bakanlığı kaynakları, "Resmi altın gelirisinin en az yüzde 60-70'i bütçe merkezi havuzuna (Treasury Single Account) girmeden askeri lojistik ve silah tedariğine yönlendiriliyor" ifadesini kullanıyor.

Petrol gelirleri neredeyse sıfıra inmiş durumda. Güney Sudan'dan geçen boru hattı transit geliri, savaş riski ve bakım eksikliği nedeniyle kesintili akıyor. Gümrük gelirleri ise sadece Port Sudan limanı ve Mısır ile karasal sınır kapılarından toplanabiliyor; Kartum, El-Cezire ve Darfur'un geniş bölgeleri RSF kontrolünde olduğu için oradaki ekonomik aktivite resmi kayıtlara işlenmiyor.

Giderler: "Kişi Başı Askeri Harcama" Rekoru

Tasarıya göre 2027 bütçesinin tahmini yüzde 65-70'i (kaynaklara göre değişen oranlarda) güvenlik ve savunma kalemine ayrıldı. Bu oran, savaş öncesi yıllarda (2021-2022) yüzde 15-20 seviyelerindeydi. Askeri personel maaşları, yemek, yakıt ve silah ithalatı gider tablosunun başını çekiyor. Buna karşılık sağlık, eğitim ve altyapı yatırımları birleştirilse bile toplam giderin yüzde 10'unu bulamıyor. Devlet memurlarına ödenen maaşlar, resmi enflasyon oranının (yüzde 200 bandında) çok altında kalmakta, reel kazanç ise piyasa enflasyonu (tahmini yüzde 500+) önünde eriyerek gidiyor.

Açığın Finansmanı: Enflasyon Vergisi ve Bölgesel Hayat Hattı

Bütçe açığı, uluslararası borçlanma kapılarının (IMF, Dünya Bankası, Paris Klubu) arka ödemeler (arrears) nedeniyle kilitli olmasıyla, neredeyse tamamen Merkez Bankası'ndan dolaylı kredi (para basımı) ve Mısır, Suudi Arabistan, BAE gibi bölgesel müttefiklerden gelen nakit/kindik desteklerle kapatılıyor. Bu durum, resmi kur (Merkez Bankası teklif ettiği) ile piyasa (hawala) kuru arasındaki farkı her geçen ay genişletiyor. Ekim 2026 itibarıyla bu fark, resmi kurun piyasa kurunun yaklaşık üçte bir seviyesinde seyrederken, ithalatta ve gümrük vergilerinde "çift kur uygulaması" kaynaklı rant alanları da bütçe şeffaflığını zora sokuyor.

Uzmanlar: "Bu Bütçe Yönetim Planı Değil, Hayat Kurtarma Çantası"

Sudan ekonomisine odaklanan bağımsız araştırmacılar ve eski bakanlar, sunulan tasarının bir "yıllık plan" niteliği taşımadığını, sadece önümüzdeki 3-6 ay için askeri operasyonların ayakta kalmasını sağlayan bir "nakit akışı tablosu" olduğunu vurguluyor. Ekonomist Dr. Ibrahim Elbadawi'nin önceki analizlerine atıf yapan gözlemciler, "Altın zenginliği olan bir ülkenin bütçesinin para basımıyla finanse edilmesi, devletin egemenlik alanının (vergi toplama yetkisi) fiziksel olarak daraldığının kanıtı" diyor. Eğer 2027'nin ilk çeyreğinde bir barış anlaşması veya donma gerçekleşmezse, bütçenin ortası revize edilmek zorunda kalacak ve hiperenflasyon riski somutlaşacak.

Özetle; Sudan 2027 Bütçesi, "Zengin bir toprağın yoksul bir devlet tarafından yönetilmesi" trajedişinin en güncel mali tablosu. Hazineye giren her doların nereye gittiğini sorgulamak, artık sadece bir ekonomi meselesi değil, ülkenin birliği için bir varoluş meselesi haline geldi.