Senedd Tarihi Reformla 96 Üyelik Yeni Dönemine Girdi: Galler Siyasetinde Yapısal Kırılma

Cardiff — Galler Parlamentosu (Senedd), 25 yılı aşkın bir süredir sürdürdüğü 60 üyelik yapısını geride bırakarak, 15 Ekim 2026 Perşembe günü 96 Milletvekili (MS) ile tarihi ilk oturumunu açtı. 2024'te kabul edilen Senedd Cymru (Üyeler ve Seçimler) Yasası kapsamında Mayıs 2026 seçimlerinde uygulanan yeni sistem, Galler'in siyasi coğrafyasını kökten değiştirdi.

Seçim Mühendisliği: 16 Bölge, Kapalı Listeler ve Zorunlu Cinsiyet Dengesi

Yeni yapıya göre Galler, 16 çok üyelikli seçim bölgesine bölündü; her bölgeden 6'er MS kapalı liste sistemiyle (D'Hondt yöntemi) seçildi. Bu, adayların partiler tarafından sıralandığı, seçmenin ise sadece partiye oy verdiği — bireysel aday tercihinin ortadan kalktığı — anlamına geliyor. Daha da tarihi bir öncelikle, yasa partilerin aday listelerinde cinsiyet kotasını (zebra usulü erkek-kadın sıralaması) zorunlu kıldı; bu da Senedd'i Birleşik Krallık'ta meşruiyetine dayalı zorunlu cinsiyet dengesi sağlayan ilk meclis yaptı.

Yeni Denklemler: Koalisyon Zorunluluğu ve Yönetim Kabinesi

96 koltuklu mecliste tek başına çoğunluğun (49 koltuk) çok daha zor hale gelmesi, Mayıs 2026 seçim sonuçlarının hemen ardından koalisyon ya da azınlık hükümeti müzakerelerini tetikledi. Resmi sonuçlar Onay Komisyonu (Electoral Commission) tarafından onaylandıktan sonra, yeni Başbakan (First Minister) Senedd'in onayına sunuldu. Yeni Hükümet Kabinesi, artırılan bakanlık kontenjanlarıyla (maksimum 12 bakan + Başbakan) şekillendirildi; bu da yürütme ile yasama arasındaki denge tartışmalarını yeniden gündeme getirdi.

Özerklik ve "St David's Day" Süreci

Yeni dönem gündeminin başında, Londra Hükümeti ile sürdürülen "St David's Day Süreci" çerçevesinde yeni devir yetkileri geliyor. Özellikle adalet, polislik ve demir yolu altyapısı gibi alanlarda talep edilen yetki devri, yeni meclisin artırılmış meşruiyetiyle daha güçlü bir pazarlık pozisyonunda yürütülmesi bekleniyor. Plaid Cymru ve Wales Yeşilleri gibi partiler, yeni sistemin sağladığı temsil artışını özerklik taleplerini meşrulaştırma aracı olarak kullanmayı hedefliyor.

Dış Politika Gündemi: Önceki Dönemin Mirası

Yeni meclisin dış politika çizgisi de merak konusu. 2021-2026 döneminde Senedd, Suriye'de Halep (Aleppo) için barış çağrısı yapan ve Türkiye'deki "Barış ve Demokratik Toplum" sürecine destek veren kararlar alarak, uluslararası alanda nadiren görülen bir yerel parlamenter diplomasi sergilemişti. Yeni dönemde, 96 üyenin daha çeşitli siyasi spektrumu bu tür girişimlerin sürüp sürmeyeceğini belirleyecek. Özellikle yeni seçilen MS'lerin çoğunluğu yerel konulara odaklanma vadesi vermiş olsa da, Senedd'in "ülke dışı yetkisi olmayan bir parlamentonun ahlaki sesi" rolü Cardiff Bay'da tartışmaya açık.

Kapasite ve Denetim Krizi Riski

Uzmanlar, üye sayısının %60 artışının getirdiği lojistik ve idari yükümlülüklere dikkat çekiyor. Komite sayısının artırılması, personel bütçelerinin revize edilmesi ve Tŷ Hywel binasının fiziksel kapasitesinin genişletilmesi acil gündemde. Senedd Komisyonu, yeni dönemin ilk 100 gününde "etkin denetim" mekanizmalarının test edileceğini, özellikle Sağlık ve Eğitim bakanlıklarının performansının yeni komite yapısıyla yakından takip edileceğini sinyallerdi.

Özetle; 15 Ekim 2026 tarihi, Galler demokrasisi için sadece yeni bir dönem başlangıcı değil, temsiliyetin nicelikten niteliğe, bireysel adaydan parti listesine, erkek hakimiyetinden cinsiyet eşitliğine doğru evrildiği bir kırılma noktası olarak kaydedilecek.