Otobüs Kazalarında Son Tablo: OAD Uyarıları ve TÜİK Verileri Ne Anlatıyor?

Türkiye'de karayolu yolcu taşımacılığının vazgeçilmez unsuru olan otobüslerin kazaya karışma oranları, son yıllarda hem şoför örgütleri hem de resmi istatistik kurumları tarafından yakından takip ediliyor. Otobüsçüler Derneği (OAD), son dönemde yaptığı açıklamalarda şoför yorgunluğu, yol şartları ve denetim mekanizmalarının yetersizliğini en kritik risk faktörleri olarak işaret etti.

TÜİK verileriyle otobüs kazalarının yıllık trendi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) trafik kazası istatistiklerine göre; son beş yılda ölümlü kazalarda genel bir azalma trendi seyretse de, ağır yaralı sayısı ve mal hasarlı kazalarda belirgin bir dalgalanma gözleniyor. 2023 verilerine bakıldığında trafik kazalarına karışan otobüs sayısı binlerce bandında gerçekleşmiş, bu kazalardan dolayı ölen kişi sayısı üç basamaklı rakamlarda kalmıştı. Resmi veriler, kazaların yoğunlukla mevsimsel yoğunluk dönemlerinde (bayram, yaz dönemi) ve gece saatlerinde odaklandığını gösteriyor.

OAD'ın vurguladığı üç kritik eksiklik

Dernek yönetimi, son basın toplantısında ve yazılı bildirilerinde güvenliği tehdit eden üç ana başlığı gündeme getirdi:

• Şoför çalışma ve dinlenme süreleri: Mevcut yasal düzenlemelerde (4675 sayılı Kanun ve Avrupa Birliği uyum sürecindeki tachograph yönetmelikleri) günlük maksimum sürüş süresi 9 saat, haftalık 56 saat olarak sınırlandırılsa da; pratikte özel firma baskıları, sefer zamanları ve "kapsamlı çalışma süresi" tanımıyla bu sınırların aşıldığı savunuluyor.
• Yol altyapısı ve dinamik trafik işaretleri: Özellikle iki şeritli karayollarda geçiş şeridi eksikliği, ani virajlar ve yetersiz aydınlatma; ağır tonajlı araçların kontrol kaybına neden olan başlıca faktörler arasında sayılıyor.
• Yolcu denetimi ve emniyet kemeri kullanımı: OAD verilerine göre kaza anında ölen/yaranan yolcuların önemli kısmı emniyet kemerini takmamış. Dernek, şoför sorumluluğunun ötesinde elektronik uyarı sistemlerinin (seatbelt reminder) tüm koltuklarda zorunlu hale getirilmesini talep ediyor.

Yeni dönemde öne çıkan teknolojik tedbirler

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü ortaklığıyla hayata geçirilen "Akıllı Denetim Sistemi" (ADS) kapsamında; tachograph verilerinin anlık izlenmesi, hız ihlallerinin otomatik tespiti ve yorgunluk algılama sistemleri (Driver Drowsiness Detection) yeni üretim otobüslerde standart hale getiriliyor. 2024 model yılından itibaren Euro 6 motor standartları ile birlikte gelen Gelişmiş Sürücü Yardım Sistemleri (ADAS); şerit takip, acil frenleme ve mesafe uyarısı fonksiyonlarıyla kazaları önleme potansiyeli taşıyor.

Kaza anında yolcuların bilmesi gerekenler

Trafik kazasında bulunulan otobüslerde hayati öneme sahip temel protokoller şunlardır:

• Araç durduktan hemen sonra motoru kapatın, el frenini çekin ve dörtlü flaşörü yakın.
• Yolcuları panikleştirmeden, acil çıkış kapılarından (çatı, pencere, yan kapı) dışarı yönlendirin.
• Yaralı varsa 112 Acil Servis ve 155 Polis İmdat hatlarını ararken; konum paylaşımı için GPS koordinatlarını (Google Haritalar / e-Devlet ULAK sisteminden) iletin.
• Kaza tutanağı için polis ekiplerinin gelmesini bekleyin, tanık olup olmadığınızı belirtin.

Uzmanlar, teknolojik altyapının yanında "insan faktörü"nün sürekli eğitim ve denetimle yönetilebileceğini, ancak bu sürecin tüm paydaşların (firma sahipleri, şoförler, yolcular, devlet) ortak sorumluluğu olduğunu vurguluyor.