Nobel Tıp Ödülü 2026: Optogenetik babaları Deisseroth, Hegemann ve Nagel'e

Karolinska Enstitüsü bugün 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nün, Stanford Üniversitesi'neden Karl Deisseroth, Humboldt Üniversitesi'nden Peter Hegemann ve Würzburg Üniversitesi'nden Georg Nagel'e "ışıkla kontrol edilen iyon kanalları keşfi ve optogenetiğin geliştirilmesi" nedeniyle verileceğini açıkladı.

Beyin bilimdevrimi yaratan keşif

Üç bilim insanın bağımsız ve birbirini tamamlayan çalışmaları, sinir hücrelerinin (nöronların) ışık yardımıyla açılıp kapatılmasını sağlayan "optogenetik" alanını doğurdu. Hegemann ve Nagel, yeşil alglerde ışığı algılayan ve iyon kanalı görevi gören Channelrhodopsin proteinlerini tanımlarken, Deisseroth bu proteinleri beyin hücrelerine yerleştirerek, fare beyininde davranışları ışıkla kontrol etmeyi başardı. Bu yöntem, ilaç geliştirmeden nörolojik hastalıkların mekanizmalarını çözmede altın standardı haline geldi.

Kimler kazanan isimler?

Karl Deisseroth (Psikiyatri ve Biyomühendislik Profesörü), klinik psikiyatri deneyimini mühendislikle birleştirerek optogenetiği sistematik bir araç setine dönüştürdü. Peter Hegemann (Biyofizikçi), mikroorganizmalardaki ışık algılama mekanizmalarını moleküler seviyede çözümledi. Georg Nagel (Biyofizikçi), Channelrhodopsin'in iyon kanalı olduğunu kanıtlayarak, bu proteinin nöronlarda "ışık açma düğmesi" olarak kullanılabileceğini gösterdi.

Ödül töreni ve tutar

Ödül töreni her yılki gibi 10 Aralık'ta Stockholm'de yapılacak. Nobel Vakfı bu yıl ödül tutarını 11 milyon İsveç Kronu (yaklaşık 950 bin Euro) olarak belirledi; tutar üç bilim insan arasında eşit paylaştırılacak. Seçim kurulu, keşfin "beyin işlevini anlama ve Parkinson, epilepsi gibi hastalıkların tedavisinde devrim niteliğinde bir potansiyel yaratması" gerekçesini vurguladı.