Maliye IBAN transfer açıklamalarını tarıyor: MASAK radarındaki kelimeler hesap dondurabiliyor

Maliye Bakanlığı ve Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), bankacılık kanallarından yapılan para transferlerinde "açıklama" kısmının sadece bir not olmadığını, yapay zeka destekli algoritmalar tarafından anlık tarandığını ve belirli kelimelerin şüpheli işlem raporu (ŞİR) tetikleyebileceğini resmi kanallarla kamuoyuna duyurdu. Yeni dönemde bankaların uyum birimleri (compliance), 5549 sayılı Kanun kapsamında kalaç para aklama ve terör finansmanı riskine karşı transfer metinlerini çok daha hassas bir filtreye tabi tutuyor.

Algoritmik tarama nasıl işliyor?

Bankaların merkezi sistemlerinde yer alan otomatik tarama motorları, her EFT, FAST ve havale işleminde gönderici ve alıcı IBAN bilgilerinin yanındaki "açıklama" metnini saniyeler içinde analiz ediyor. Sistem; yasaklı ürün/satış referansları (örneğin uyuşturucu, silah, kumar, pirat içerik), vergi kaçırımı ima eden ifadeler ("resmiyetsiz", "kayıtdışı", "vergi yok"), yaptırım listelerindeki isimler veya terör örgütleriyle ilişkili kod kelimeler tespit ettiğinde işlemi anında "yüksek riskli" olarak işaretleyip uyum birimine düşürüyor. Bu süreçte işlem bloke edilebilir, hesap geçici olarak dondurulabilir ve tarafın durumu netleşene kadar para hareketi durdurulabiliyor.

Hangi ifadeler risk grubuna giriyor?

Resmi olarak "yasaklı kelime listesi" yayımlanmasa da, bankacılık sektörü kaynaklı geri bildirimler ve MASAK typology raporlarına göre şu kategorilerdeki ifadeler sürekli radar altındadır:

• Yasalara aykırı ticaret referansları (uyuşturucu, bonus, kumar sitesi, pirat yazılım, kaçak sigara/içki vb.)
• Vergi mektubu algısı veren ifadeler ("beyaz fatura yok", "kayıt dışı", "peşin indirim", "resmiyetsiz")
• Yaptırım ve embargo listelerinde yer alan ülke, kurum veya birey isimleri
• Terör finansmanı ile ilişkilendirilen kodlamalar, kısaltmalar veya örgüt isimleri
• Anlamsız, tekrar eden veya çok uzun metinler (bot/sahte işlem şüphesi)

İşlem sorgulandığında süreç nasıl işliyor?

Sistem tarafından işaretlenen işlemler bankanın uyum birimine düşer. Burada uzmanlar işlemin niteliğini (ticari mı, kişisel mi, hata mı) değerlendirir. Eğer şüphe giderilemezse banka, MASAK'a Şüpheli İşlem Raporu (ŞİR) göndermek zorundadır. MASAK da bu raporu değerlendirip savcılığa veya ilgili birime iletebilir. Bu aşamada hesap sahibinden "paranın kaynağı" ve "işlem amacı" belgeleri (fatura, sözleşme, mağaza fişi vb.) istenebilir. Belgeler sağlanana kadar hesap kısmen veya tamamen kısıtlanabilir.

Vatandaş ve işletmeler ne yapmalı?

Maliye ve bankacılık yetkilileri; transfer açıklamalarının kısa, net, ticari gerçeği yansıtan ve yasal mevzuata uygun olmasını öneriyor. "Ödeme", "Fatura No: 12345", "Kira", "Aidat", "Tedarik" gibi standart ifadeler riski minimize ediyor. İşletmelerde muhasebe ve finans ekiplerinin, personele "açıklama standardı" talimatı vermesi; bireylerde de alışkanlık haline getirilen "dostça" veya "şakalı" notların (örneğin "uyuşturucu parası", "hırsızlık payı" gibi şakalar) kesinlikten kaçınılması gerekiyor. Yanlışlıkla tetiklenen bir alarmda bankayla iletişime geçip belgeyi sunmak en hızlı çözüm yolu oluyor.