Letonya ve Litvanya Rusya Tahıl Aktarımını Durduruyor: Baltık Limanları 'Gölge Filo' ve Savaş Finansmanı Gerekçesiyle Kapanıyor

RİGA/VİLNYUS — Letonya ve Litvanya, Rusya'nın Baltık Denizi limanları üzerinden gerçekleştirdiği tahıl ihracatını tamamen durdurmak üzere koordineli bir hamle başlattı. İki Baltık ülkesinin hükümetleri, bu hafta içinde toplanacakları özel oturumlarda, Rusya menşeli tahılın ulusal bölgelerinden transit geçişine ve liman tesislerinde yüklenmesine getirilecek tam yasak tasarılarını gündeme alacak.

Neden şimdi: 14. Paket boşluğunu kapatma

Kararın arka planında, Haziran 2024'te yürürlüğe giren AB'nin 14. ceza paketinin yarattığı yasal boşluk yer alıyor. Paket, Rusya menşeli malların AB bölgesi üzerinden transit (geçiş) yasaklamasını getirmiş ancak "limanlarda aktarma/yükleme" (transshipment) faaliyetlerini kapsamlı bir şekilde tanımlamamıştı. Bu boşluk, Rusya'nın Letonya (Ventspils, Riga, Liepāja) ve Litvanya (Klaipėda) limanlarından yılda 6-8 milyon ton civarında tahıl ihrac etmesine devam etmesini sağlamıştı.

Sadece ticaret değil: 'Hibrit tehdit' argümanı

Riga ve Vilnius yetkilileri, kararın sadece ticari bir yaptırım olmadığını, "güvenlik" boyutunda bir karar olduğunu vurguluyor. Letonya Ulaştırma Bakanlığı kaynaklarına göre, Rusya tahıl gemileri son iki yıldır Baltık'teki alt su kablolarının kesilmesi ve GPS parazitleri olaylarıyla doğrudan ilişkilendirilen "gölge filosunun" lojistik kolu olarak kullanılıyordu. Litvanya Gümrük Dairesi'nin 2025 sonu raporunda, liman bölgelerinde şüpheli aktivitelerde artış kaydedildiği belirtilmişti.

Ekonomik tablo: Yıllık milyar avro hacim

İki ülkenin liman operatörleri ve lojistik şirketleri, bu tahıl aktarımından yılda yaklaşık 300-400 milyon avro geliri ve önemli miktarda iş gücü istihdamı sağlıyordu. Ventspils Limanı'nda sadece tahıl terminali işçilerinin sayısı 1.500'i buluyor. Hükümetler, bu kayıpları karşılamak için AB'nin "Uyum Fonu"ndan (Just Transition Fund) özel bir destek paketi talep edeceğini sinyallerdi.

Moskova tepkisi: "Ekonomik intihar"

Kremlin Basın Sekreteri Dimitri Peskov, habere ilk tepkisinde "Baltık ülkelerinin kendi ekonomik çıkarlarına zarar vererek Washington'un dictelerine uyması" ifadelerini kullandı. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sprecheri Maria Zakharova ise "Bu kararın Rusya'ya değil, AB tarım ihracatçilarına ve küresel gıda güvenliğine zarar vereceğini" iddia etti. Moskova, tahıl akışını Novorossiysk ve Ust-Luga limanlarına yönlendirme planlarını hızlandırdığını duyurdu ancak lojistik uzmanlar bu limanların mevcut kapasitenin fazlasını karşılayamayacağını, navlun maliyetlerinin en az %25 artacağını öngörüyor.

AB seviyesinde yasal temin süreci

Letonya Dışişleri Bakanı Baiba Braže, "Bu bir ulusal karardır ancak hedefimiz bunu AB Genel Konumu'na dönüştürmektir" dedi. Brüksel'de AB Dışişleri Konseyi'nin Ekim toplantısında, 15. ceza paketi kapsamında "limanlarda aktarma" tanımının genişletilmesi gündeme gelecek. Eğer AB seviyesinde konsensüs sağlanırsa, Estonya ve Finlandiya da benzer yasaçları uygulamak zorunda kalacak; böylece Baltık'tan Rusya tahıl ihracatı tamamen tarihe karışmış olacak.

Sonraki adımlar

Letonya Ministler Kabinesi bu hafta Çarşamba günü, Litvanya Hükümeti ise Perşembe günü toplanacak. Her iki parlamentosunda da (Seimas ve Seimas) ilgili yasa değişiklikleri acil usulde işlenecek. Sektör temsilcileri, kararın 1 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmesini, mevcut sözleşmelerin feshi için 60 günlük geçiş süresi öngörüldüğünü aktardı.