Kelkit Çayı: 3 İlin Su Kaynağı, 10 Baraj ve Yeşilırmak'ın En Stratejik Kollu

Kelkit Çayı, Gümüşhane'nin Çimen Dağları'ndan (Kelkit ilçesi sınırları içinde) doğan, yaklaşık 320 kilometre uzunluğunda bir akarsu olarak Yeşilırmak'ın en büyük ve en su taşıyan koludur. Nehir, Gümüşhane, Sivas ve Tokat illerinin toplam 8 ilçesinden (Kelkit, Suşehri, Reşadiye, Niksar, Erbaa, Almus, Başçiftlik, Resadiye çevre köyleri) geçerek Tokat'ın Niksar ilçesi yakınlarında Yeşilırmak'a dökülür.

10 Baraj, Yıllık 1,2 Milyar Metreküp Su Depolama

Devlet Su İşleri (DSİ) verilerine göre Kelkit Havzası'nda işletmekte olan 10 ana baraj (Almus, Ataköy, Gökçeli, Bayramhacılı, Çamlı, Kösüre, Sıkkı, Yedigöze, Köprübaşı ve Suat Uğurlu) toplamda yıllık yaklaşık 1,2 milyar metreküp su depolama kapasitesine sahip. Bu barajlar; 350 binden fazla hektar tarım arazisinin sulamasını sağlamanın yanısıra, toplamda 250 MW'ye yakın kurulu güre sahip hidroelektrik santrallerle şebekeye yıllık ortalama 600 GWh temiz enerji beslemektedir. Almus Barajı tek başına havza depolama hacminin yarısından fazlasını (650 milyon metreküp) karşılayarak Tokat ve Amasya ovası sulamasının garantörüdür.

Niksar-Erbaa Ovası'nda Yaşam Kaynağı

Nehrin Tokat'taki son kısmı, Türkiye'nin en verimli tarım alanlarından biri olan Niksar ve Erbaa ovasını besler. Bölgede Ülker, Çubuk, Sivri gibi coğrafi işareti tescilli erik çeşitlerinin yanı sıra, ceviz, elma, nohut ve buğday üretimi su kaynağına bağlı olarak yoğunlaşır. DSİ 2023 Yılı Faaliyet Raporu'na göre havza sulama alanları son 5 yılda %18 artış göstererek 380 bin hektara ulaşmıştır.

Kuraklık ve Kirlilik: İki Yüzlü Tehlike

Son yıllarda iklim değişikliğine bağlı olarak gözlemlenen akış azalmaları, 2021 ve 2023 kuraklık dönemlerinde baraj seviyelerinin kritik sınırlara inmesine neden oldu. Buna ek olarak, nehrin kaynağı yakınlarındaki Gümüşhane'de faaliyet gösteren maden işletmelerinden kaynaklı ağır metal yükü (özellikle arsениk ve kurşun), TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi çalışmaları ve Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ölçüm istasyonları verilerinde periyodik olarak limit değerlerin üzerinde tespit edilmektedir. Bu durum, sulama suyu kalitesi ve su ürünleri güvenliği açısından sürekli izleme gerektiren bir risk faktörü oluşturuyor.

Milli Su Planı'nda Öncelikli Projeler

Tarım ve Orman Bakanlığı'nca 2024-2030 dönemi için hazırlanan 'Milli Su Planı' kapsamında Kelkit Havzası'nda; mevcut barajların sediment (çamur) tahliye çalışmaları, sızma su geri kazanım sistemleri ile sulama verimliliğinin %65'ten %80'e çıkarılması ve ekolojik akış miktarlarının kanunileştirilmesi hedefleniyor. Ayrıca Tokat-Erbaa arası taşkın koruma kanalları ve Niksar Ovası'nda kapalı sistem (damla sulama) yaygınlaştırma projeleri yatırım programına taşınmış durumda.