Jakarta Batıyor: Başkent Taşınıyor ama 10 Milyonluk Şehir Çöküyor

Endonezya'nın başkenti Jakarta, küresel ısınma ve kontrolsüz yeraltı su çekimi nedeniyle dünyanın en hızlı batan metroplerinden biri konumunda. Kuzey Jakarta'da ölçülen çöküş hızı yıllık 10 santimetreye ulaşırken, 2050 yılına kadar şehrin geniş bölgelerinin deniz altına kalması öngörülüyor. Bu tablo, geçen hafta Merapi volkanı kül salınımı nedeniyle Soekarno-Hatta Havaalanı'nın geçici kapatılmasıyla birleşerek şehrin çok boyutlu kırılganlığını tekrar gündeme getirdi.

Yer altı suyu çekimi çöküşü hızlandırıyor

Jakarta'nın batmasının ana motoru, şebeke suyu altyapısının yetersizliği nedeniyle milyonluk nüfusun ihtiyaçlarını karşılamak için yapıldığı derin kuyulardan yeraltı suyu çekimi. Uzman raporlarına göre yeraltı su seviyeleri her yıl 1-2 metre düşerken, bu boşluk toprağın sıkışmasına ve irreversibel (geri döndürülemez) çöküşe yol açıyor. Kuzey Jakarta'da 1970'lerden bu yana toplam çöküş 2,5 metreye yaklaştı; bazı mahalleler artık deniz seviyesinin altındayken, sel koruma setleri yetmez hale geldi.

Nusantara'ya geçiş ne noktada?

Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto yönetimi altında yeni başkent Nusantara (IKN) inşaatları Kalimantan adaında devam ediyor. Resmi verilerine göre 2024 Ağustos'unda başlayan sivil personel taşınması 2026 sonuna kadar 16 bine yakın bürokratı kapsayacak. Ancak Jakarta, 30 milyona yakın nüfuslu Jabodetabek metropol alanıyla ekonomik, mali ve kültürel kalp işlevini koruyor. Taşınımanın "yönetim merkezi"nden "ekonomik merkezi"ye doğru genişlemesi hâlâ belirsizlik taşıyor; bu da Jakarta'nın altyapı yatırımlarının ikilemle yönetilmesine neden oluyor.

Volkanik kül havaalanıyı kör etti

Geçen hafta Merapi volkanının patlaması sonucu oluşen kül bulutu, Jakarta'ya 400 kilometre uzaklıktaki Soekarno-Hatta Uluslararası Havaalanı'nda görüş mesafesini sıfırlayarak yüzlerce uçuşun iptaline veya yönlendirilmesine yol açtı. Havalimanı yönetimi, kül partiküllerin motorlara zarar vermemesi için operasyonları 12 saate yakın durdurdu. Bu durum, Jakarta'nın jeolojik risklerin (volkanik faaliyet, deprem) yanı sıra hidrolojik risklerle (çöküş, sel) de mücadele ettiğini kanıtladı. Havaalanı dün akşam operasyonlara tam kapasiteyle dönse de, erteleme ve iptaller yolcu hakları ve lojistik maliyetler açısından ciddi bir tablo çizdi.

Büyük Deniz Duvarı ve adaptasyon mücadelesi

Şehrin batmasını engellemek için "Büyük Garuda" (NCICD) deniz duvarı ve lagün projesi gündemde kalmakla birlikte, maliyet ve çevresel etkiler nedeniyle aşamalı uygulama kararı alındı. Mevcut strateji; kuzey sahilindeki mevcut setlerin yükseltilmesi, pompa istasyonlarının kapasitesinin artırılması ve yeraltı su çekiminin kısıtlanmasına yönelik yeni yönetmeliklerin hayata geçirilmesi üzerine kurulu. Ancak endüstriyel ve konut talebinin baskısı altındaki su yönetiminde, yasakların denetlenmesi hâlâ zayıf bir halka oluşturuyor.

Özetle; Jakarta, başkent işlevini Nusantara'ya devretse de 10 milyonluk nüfusu ve ekonomik ağırlığıyla yerinde kalmaya devam ediyor. Şehrin geleceği, yeraltı su yönetiminin getirileceği disiplin, deniz seviyesi artışına karşı kumsal besleme ve set sistemlerinin sürdürülebilirliği ile volkanik tehlike erken uyarı sistemlerinin entegrasyonuna bağlı kalıyor.