İzmir Depremi'nin 6. Yılı: Kentsel Dönüşüm Hedefleri ve Sismik Risk Haritalarındaki Güncellemeler

30 Ekim 2020 Cuma günü 14:51'de İzmir'in Seferihisar ilçesi merkezli, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) verilerine göre Mw 7.0 büyüklüğünde gerçekleşen deprem, İzmir ve çevre illerde yoğun hasara, Samos Adası'nda ise 3 vatandaşımızın hayatını kaybetmesine neden olmuş, toplam 117 can kaybına yol açmıştı. Depremin odak derinliği 16.5 kilometre olarak belirlenmiş, Bayraklı, Bornova, Konak ve Buca ilçelerinde 30 binasın tamamen yıkıldığı, binlercesinin ağır/orta hasar aldığı resmi tespitlerde yer alıyordu.

Kentsel dönüşümde teslimat süreci ve konut stokları

Deprem sonrası başlatılan kentsel dönüşüm ve yenileme çerçevesinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile İzmir Büyükşehir Belediyesi koordinasyonunda yürütülen çalışmalarla, yıkılan ve ağır hasarlı binaların yerini alacak yeni konut stokları için imar planı revizyonları ve tahsisler tamamlandı. Bakanlıktan yapılan resmi açıklamalara göre; deprem bölgesi kapsamında planlanan konut sayısının büyük kısmı için ruhsat süreci bitirilmiş, inşaat aşaması sürmekte veya teslim edilmiştir. Konut dağıtımlarında öncelik sıralaması; yıkanan binanın sahipleri, ağır hasarlı bina sahipleri ve kiraci vatandaşlar şeklinde belirlenmiş, geçici konteyner kentlerindeki vatandaşların kalıcı konuta geçişi planlı bir şekilde gerçekleştirilmiştir.

Güncellenen sismik risk haritaları ve mikrozonasyon çalışmaları

Depremin bilimsel verileri ışığında, Jeoloji Maden İşleri Genel Müdürlüğü (MTA) ve üniversite araştırma merkezleri tarafından İzmir metropol alanı için mikrozonasyon (mikro bölgeleme) çalışmaları yenilendi. Bu çalışmalarla; yatak kayası derinliği, zemin artış katsayıları ve sıvılaşma potansiyeli haritaları parcellaşma ölçeğinde (1/5000 ve 1/1000) yeniden çizildi. Yeni risk haritalarında; özellikle Bornova, Bayraklı, Konak ve Balçova sahil şeridindeki alüvyal zeminlerde yüksek sismik riskli alanlar netleştirilerek, bu bölgelerde yeni imar ruhsatı verilirken daha katı zemin etüdü ve tasarım şartları getirildi.

Yapı denetimi ve hazırlık altyapısı

Deprem sonrası yürürlüğe giren "Yapı Denetimi Yönetmeliği" değişiklikleriyle; 5 kat ve üzeri binalarda, deprem yönetmeliklerine uygunluk denetimi yetkili denetim kuruluşları tarafından zorunlu hale getirildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi "Deprem Master Planı" kapsamında; toplama alanları sayısı artırıldı, acil durum yol haritaları güncellendi ve lojistik depolama alanları ilçe bazında güçlendirildi. Yıl içinde düzenlenen "Türkiye Geneli Deprem Çalışması"na ek olarak il ölçeğinde gerçekleştirilen saha tabanlı tatbikatlarda, AFAD, AKUT, AKOM ve sivil toplum kuruluşları koordineli hareket etti.

Psikososyal destek ve toplumsal dayanıklılık

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı ortaklığıyla kurulan "Deprem Sonrası Psikososyal Destek Merkezleri" faaliyetlerine devam ediyor. Uzman raporlarına göre; deprem travması yaşayan vatandaşlarda uzun vadeli takip ve müdahale programları, okul tabanlı psikolojik destek modülleriyle entegre edildi. Bu süreçte sivil toplum kuruluşlarının koordinasyonu için AFAD başkanlığında kurulan "STK Koordinasyon Üniteleri" modeli, son yaşanan diğer afetlerde de referans alındı.

İzmir'in depreme dayanıklı kent vizyonu; bilimsel veriye dayalı planlama, katı denetim mekanizması ve toplumsal bilinçlenme üçgeniyle sürdürülüyor. Resmi kurumlar, 2020 depreminin verdiği acılı derslerin; planlama, denetim ve hazırlık kültüründe kalıcı bir dönüşüme evrilmesi gerektiğini vurguluyor.