IMF Başkanı Georgieva: Küresel borç tehlikeli seviyede, hükümetler kemerleri sıkmalı

Uluslararası Para Fonu (IMF) Yönetim Kurulu Başkanı Kristalina Georgieva, küresel borcun tarihî zirvelere çıktığı uyarısıyla hükümetlerden mali disipline dönüş çağrısında bulundu. Washington'da yapılan IMF-Dünya Bankası Yıllık Toplantıları'nı öncesinde yayımlanan Nisan 2024 Fiscal Monitor (Mali İzleme Raporu) verilerine dayanarak yaptığı açıklamada, pandemi ve jeopolitik şokların ardından biriken borç yükünün artık büyümeyi ve istikrarı tehlikeye attığını vurguladı.

Rapor verilerine göre 2023 sonu itibarıyla küresel borç stoğu 315 trilyon dolar seviyesini aşarak küresel GSYH'nın yaklaşık %93'üne tekabül etti. Georgieva, bu seviyenin 2008 küresel krizinden ve pandemiden önceki dönemlere kıyasla ciddi oranda yüksek olduğunu, özellikle gelişmiş ekonomilerde borç/GYSH oranlarının %120 bandına yaklaştığını kaydetti. Gelişmekte olan ekonomilerde ise bu oran ortalama %70 seviyelerinde seyrederken, düşük gelirli ülkelerde borç huzursuzluğu riskinin zirveye çıktığını belirtti.

Faiz maliyetleri bütçeleri sindiriyor

Georgieva'nın en sert uyarısı, borç hizmet maliyetlerinin patlaması üzerine odaklandı. Merkez bankalarının enflasyonla mücadele için faizleri yükseltmesi, devletlerin yeni borçlanma maliyetlerini ve mevcut borçların rolöver (yenileme) maliyetlerini ikiye katladı. IMF başkanı, "Gelişmiş ekonomilerde faiz ödemeleri artık eğitim ve sağlık harcamalarına yaklaşıyor, gelişmekte olan ülkelerde ise bu kalem yatırım bütçelerini sindiriyor" ifadelerini kullandı. Raporda, 2024'te gelişmiş ekonomilerin faiz harcamalarının GSYH'nın %3'ünü bulması, gelişmekte olan ekonomilerde ise bu oranın %2,5 civarında seyrederken gelirlerin çok altında kaldığı vurgulandı.

"Yumuşak iniş" senaryosu için pencere daralıyor

IMF, küresel ekonominin "yumuşak iniş" (soft landing) yakaladığını değerlendirirken, bu senaryonun sürdürülebilirliği için mali politikanın para politikasıyla uyumlu hareket etmesi gerektiğini hatırlattı. Georgieva, hükümetlerin "serbest geçiş" (free lunch) döneminin bittiğini, artık harcamaların kalitesinin artırılması ve gelir tabanının genişletilmesi gerektiğini söyledi. Özellikle enerji altıditlerinin kademeli kaldırılması, vergi haksızlığının önlenmesi ve yaşlanma maliyetlerine yönelik emeklilik reformlarının gündeme getirilmesi önerildi.

Gelişmekte olan ülke kategorisinde yer alan Türkiye için IMF'nin mesajı, cari dengenin iyileşmesine rağmen mali disiplinin gevşetilmemesi, enflasyonla mücadelenin para politikası odaklı sürdürülmesi ve yapısal reformların (özellikle vergileme ve istihdam) hızlandırılması yönünde. Georgieva, "Borç yükümlülüklerini karşılayamama riski taşıyan ülkeler için erken müdahale ve yeniden yapılandırma çerçeveleri (Common Framework) hayati önem taşıyor" diyerek, borç krizi yaşayan ülkelere yönelik çok taraflı çözüm mekanizmalarının işlevsizliğinin de aşıldığını vurguladı.