İAEA Konseyi İran'ı BM Güvenlik Konseyi'ne sevk etti: 20 ülke 'evet' oyu verdi

Viyana — Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (İAEA) Yürütme Konseyi, dün akşam toplanarak İran'ın nükleer programıyla ilgili şeffaflık sağlayamadığı gerekçesiyle dosyayı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne sevk eden tasarını kabul etti. İngiltere, Fransa ve Almanya (E3) ile ABD'nin ortak girişiminde hazırlanan karar metni; 35 üyelik konseyde 20 'evet', 2 'hayır' (Rusya, Çin) ve 13 'çekimser' oyuyla geçti.

Karar taslağında, İran'ın 2019-2020 yıllarında beyan etmediği dört alanda (Turquzabad, Varamin, Marivan ve Teksan) tespit edilen insan yapımı uranyum partiküllerinin kaynağı hakkında "teknik olarak güvenilir" bir açıklama yapmadığı, ayrıca Fordow ve Natenz tesislerinde %60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunu artırarak JCPOA (Ortak Kapsamlı Eylem Planı) sınırlarını aştığı vurgulandı.

İran: "Saldırılar denetimi engelledi, karar politik"

Tahran, kararın oylanmasından hemen sonra yayımladığı yazılı açıklamada, İAEA denetçilerinin erişiminin kısıtlanmasının arkasında "ABD ve İsrail'in nükleer tesislere yönelik askeri operasyonları" yattığını savundu. İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, son aylarda gerçekleştirilen hava saldırılarının (özellikle Natenz ve Fordow çevresindeki hedeflenen operasyonların) denetim kameralarının ve sensör ağlarının hasar görmesine, personel güvenliğinin tehlikeye atılmasına ve dolayısıyla "bilgi sürekliliğinin" koptuğuna neden olduğunu iddia etti. "Bu koşullar altındaki işbirliği beklentisi haksızdır, karar siyasi bir baskı aracı olarak kullanılıyor" ifadeleri kullanıldı.

Grossi: "Saldırılar yükümlülükleri ortadan kaldırmaz"

İAEA Genel Müdürü Rafael Mariano Grossi, toplantıda yaptığı konuşmada İran'ın iddialarını doğrudan referans alarak, "Herhangi bir askeri eylem, bir üye devletin güvenlik anlaşması kapsamasındaki yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz" dedi. Grossi, İran'ın hâlâ eski sorgulamalarla ilgili soruları cevaplamadığı, kameraların yeniden kurulmasına ve hasar gören ekipmanların değiştirilmesine izin vermediğini kaydetti. "Biz bir köşeye sıkıştık, doğrulama yeteneğimiz ciddi oranda eridi" ifadeleriyle durumu "kriz eşiğinde" tanımladı.

Güvenlik Konseyi süreci ve 'Snapback' gölgesi

Dosya artık 15 üyelikli BM Güvenlik Konseyi gündemine taşındı. Diplatik kaynaklar, Konsey'in önümüzdeki hafta kapanacak geçici toplantıda durumu değerlendireceğini, ancak Rusya ve Çin'in veto haklarını kullanarak herhangi bir yaptırım kararasını bloke edeceğini öngörüyor. Asıl risk, JCPOA'nın 11. Maddesi (Differential Dispute Resolution Mechanism) uyarınca, anlaşma taraflarından herhangi birinin (E3 veya ABD) "önemli ihlal" bildirimiyle 2015 öncesi BM yaptırımlarının otomatik olarak yeniden canlandırılması (snapback) mekanizmasının tetiklenmesidir. E3 diplomatları, "diplomatik pencere hâlâ açıktır ancak İran'ın geri dönüş adımları somutlaşmadıkça mekanizma gündemde kalacak" sinyalini verdi.