Gümüşhane'de taşınmaz kültür varlığı sayısı 2025'te %28 artarak 642'ye çıktı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) yayımladığı 2025 Yılı Kültürel Miras İstatistikleri'nde, Gümüşhane'in taşınmaz kültür varlığı envanterinde tarihi bir ivme yakaladığını ortaya koydu. İlinde kayıtlı taşınmaz kültür varlığı sayısı, 2024 yılı verisi olan 501'den %28 oranında artarak 2025'te 642 seviyesine ulaştı. Bu artış, son on yıldaki en yüksek yıllık büyüme oranı olarak kaydedildi.

Sivil mimarlık envanteri artışın lokomotifi oldu

Verilerin içeriği, artışın sadece sayısal bir büyüme olmadığını, koruma politikasında niteliksel bir kırılmanın da habercisi olduğunu gösteriyor. Kayıtlı varlıkların ağırlığını oluşturan "Tescil Edilmiş Taşınmaz Kültür Varlıkları" kategorisinde, özellikle sivil mimarlık örnekleri (konak, ev, han, hamam, çeşme, su deposu) öne çıktı. Kentsel sit alanı sayısı ve arkeolojik sit sayısı önceki yıla yakın seyir ederken, tek yapı bazında yapılan tescil çalışmaları rekor seviyeye çekildi. Bu durum, kent merkezlerindeki tarihi dokunun parsel bazında tespit edilip koruma altına alındığını kanıtlıyor.

Bu hızlı envanterleşmenin arkasında, Gümüşhane Valiliği koordinasyonuyla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Gümüşhane Üniversitesi ve ilçe belediyelerinin ortak yürüttüğü "Kent Dokusu Envanter Çalışmaları" ile "Kırsal Alan Arkeolojik Yüzey Araştırmaları" yatıyor. Son iki yılda il içindeki 12 ilçe ve belde merkezinde drone destekli tespitlerle, hâlâ ayakta duran ama kayıtsız kalmış yüzlerce sivil mimari örnek sistematik olarak haritalandı ve koruma kararı alındı.

Santa Harabeleri ve tarihi konaklar öne çıkıyor

Yeni tescillerin yoğunlaştığı coğrafyalara bakıldığında, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alan Santa Harabeleri çevresindeki kilise, manastır ve konut yapıları ile Merkez, Şiran, Torul ve Kelkit ilçelerindeki Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemi konakları belirleyici geliyor. Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 2025 yılında aldığı yüzlerce yeni kayıt kararı, ilin "açık hava müzesi" potansiyelini istatistiksel olarak da pekiştirdi.

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yetkilileri, yapılan açıklamada "Sivil mimarlık stokumuzun bu kadar artması, kentleşme baskısı altındaki tarihi evlerin koruma altına alınması açısından kritik bir kazanımdır. Envanter yapmak yetmez, bu varlıkların sürdürülebilir restorasyonu için DÖSİMM ve il özel idaresi kaynaklarıyla proje tabanlı hareket ediyoruz" ifadelerini kullandı.

Uzmanlar, envanterin bu hızla büyümesinin bir sonraki aşamada restorasyon fonlarının projelere nasıl yönlendirileceğinin ve özel mülkiyetli kayıtlı yapıların ihya edilmesindeki teşvik mekanizmalarının (KDV muafiyeti, faiz farkı destekleri, ruhsat muafiyeti) ne kadar etkin çalışacağının sınanacağına dikkat çekiyor. Gümüşhane için 642 rakamı, kültür turizmi hedeflerinin altyapısını oluşturan somut bir veri olarak değerlendiriliyor.