Erzurum'da evden camiye dönüşen 140 yıllık miras: Kentsel dönüşümü'nün ortasında ayakta

Erzurum’un Rabia Ana Mahallesinde, Ulu Camii’nin arkasında kalan dar sokaklarda Ketencizade Camii sessizce ayakta. Kentsel dönüşüm çalışmalarının yoğunlaştığı bu bölgede, etrafındaki tarihi doku yıkılırken bu yapı; hem orijinal ev mimarisini hem de ibadet fonksiyonunu koruyan nadir bir örnek olarak dikkat çekiyor.

İmamın evi, mahallenin camii oldu

Yapının hikayesi 19. yüzyıla dayanıyor. Ulu Cami’nde yıllarca imamlık yapan Mehmet Rşütü Efendi (1834/1836–1916), bu evi yaptırmış. Vefatından önce vasiyetiyle ev, önce bir medreseye ardından camiye dönüştürüldü. Halk arasında uzun yıllar "Ketenci Mescidi" olarak anılan yapı, 1980'li yıllarda mahalle sakinlerinin girişimleriyle restore edilip 1982 yılında yeniden ibadete açıldı.

Mimariye "ev" nefesi veren detaylar

Geleneksel Erzurum evlerini andıran düz tavanlı, ahşap detaylı yapı, klasik cami şablonlarından tamamen farklı. Caminin en belirgin özelliği, çatıdan çıkıp gökyüzüne uzanan 5 metrelik küçük sac minaresi ve mütevazı abdesthanesi. İçeriye giren ziyaretçi, bir camide değil, tarihi bir Erzurum evinin ortasında olduğunu hissediyor.

Kentsel dönüşüm gölgesinde "Manevi turizm" çağrısı

Yapının çevresi bugün kentsel dönüşüm alanına girmiş durumda. Etraftaki evler birer birer yıkılıp yerlerine yeni yapılar çekilirken, cami varlığını koruyor. Araştırmacı-yazar Taner Özdemir, yapının sadece mimari değil, manevi bir değer taşıdığını vurguluyor: "Mehmet Rüştü Efendi bu topraklarda derin izler bırakmış bir isim. Bu yapıyı manevi turizmimize kazandırmamız gerektiğine inanıyorum. Mimarisi basit olsa da kattığı manevi derinlik çok büyük."

Cemaat: "Buraya gelmek huzur veriyor"

Cami cemaatinden Ünal Calp, dönüşüm sürecindeki endişeyi ve caminin mahalle için anlamını şöyle özetliyor: "Etrafımız yıkılıyor, yeni binalar çıkıyor. Ama camimiz ayakta. Cemaatimiz az olsa da Ulu Cami'ye gidenlerin buraya da gelmesi, bu tarihi dokanın yaşamasını sağlıyor. Burada cemaatin oluşması güzel bir şey olacak."

Kentsel dönüşümün beton yarığı ortasında, bir imamın evi olarak başlayıp mahallenin kalbi olan bir camiye dönüşen Ketencizade; Erzurum'un kaybolan dokuya karşı direnen nadide bir tanık olarak ibadete ve ziyarete açık duruyor.