Der Spiegel: Türkiye Antalya’da ‘Türk Munich’i yaratıyor, küresel düzeni yeniden kodluyor

Berlin/Ankara — Almanya’nın etki alanındaki en ağırbaşlı haftalık dergilerinden Der Spiegel, son sayısında Türkiye’nin diplomasik vizyonunu merkeze alan kapsamlı bir analiz yayımladı. Dergi, her yıl Antalya’da düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu’nun (ADF), artık sadece bir bölgesel toplantı olmaktan çıkıp, Batı merkezli Münih Güvenlik Konferansı (MSC)’nin yarattığı boşluğu dolduran, ‘Global Güney’in sesini duyurduğu alternatif bir mekanizmaya dönüştüğünü vurguladı.

Münih’ten Antalya’ya: Paradigma değişiminin sembolü

Der Spiegel’in ‘Türk Munich’i (Türkisches München) başlığıyla yayımladığı raportaj, MSC’nin giderek Batı ittifakı içi bir ‘eko odasına’ dönüşürken, ADF’nin Rusya, Çin, Brezilya, Hindistan ve Afrika ülkeleriyle Batı’yı aynı masada buluşturan nadir platformlardan biri olduğunu kaydediyor. Dergi, 2024 ve 2025 edisyonlarında Rusya-Ukrayna savaşı, Gazze krizi ve enerji güvenliği gibi konularda Batı’nın ‘kural tabanlı düzen’ retoriğinin, Global Güney’in ‘çifte standart’ eleştirisiyle karşılandığını, bu çatışmanın en somut sahnesinin Antalya olduğunu belirtiyor.

Hakan Fidan’ın ‘özgün diplomasisi’ ve Türkiye’nin arabuluculuğu

Analiz, bu dönüşümün mimarlarından biri olarak Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ı işaret ediyor. Fidan’ın ‘Türkiye, kimseye diktat etmez, kimsenin diktatını da kabul etmez’ anlayışıyla şekillendirdiği ‘özgün diplomasi’ kavramının, ADF’nin ruhunu oluşturduğunu öne süren dergi; Türkiye’nin NATO üyesi olması, Batı ile kurumsal bağları sürdürmesi ve aynı anda BRICS sürecine ısınması, Rusya ile diyalog kanallarını açık tutması durumunun, Antalya’yı bu ‘köprücülük’ rolü için doğal bir aday haline getirdiğini değerlendiriyor.

‘Kural tabanlı düzen’ tartışmasının yeni adresi

Der Spiegel muhabirleri, foruma katılan Güney Afrika, Brezilya ve Endonezya yetkililerinin, MSC’de hissettikleri ‘dinleme pozisyonu’ndan farklı olarak Antalya’da ‘konuşma ve karar alma eşitliği’ hissettiklerini aktarıyor. Dergi, bu algının, Türkiye’nin ‘Dünya Beş Büyüğü’nden ziyade ‘Dünya’nın Ortası’ konumunu benimsemesinden kaynaklandığını, bu stratejinin Ankara’nın hem Batı müttefiklerini hem de Global Güney liderlerini rahatsız etmeden kendi etki alanını genişletme çabasıyla uyumlu olduğunu analiz ediyor.

Almanya ve AB için ‘uyanış çağrısı’ mı?

Rapor, Berlin ve Brüksel için dolaylı bir uyarı da taşıyor. Der Spiegel, AB’nin ‘stratejik özerklik’ hedeflerinin, Türkiye gibi aktörlerin boşlukları doldurmasıyla risk altına girebileceğini, MSC’nin prestijinin sarsılmaması için formatının ve davetlilik kriterlerinin gözden geçirilmesi gerektiğini ima ediyor. Dergi, Türkiye’nin bu hamlesini ‘Batı’a karşı bir ayrılma’ olarak değil, ‘Batı’nın tek başına çözemediği sorunlarda ortaklık zorunluluğu’ mesajı olarak okumayı öneriyor.

Kısacası, Der Spiegel’in tespiti şudur: Antalya artık sadece bir turistik cennet değil; 21. yüzyılın çok kutuplu kaosunda, ‘kimin masası, kimin menüsü’ sorusunun cevaplanmaya başlandığı bir diplomasik laboratuvar.