Çin, yapay zekâ 'durdurma' çağrılarını 'tehdit engellemesi' olarak niteledi: 'Yönetim BM çatıında olmalı'

Çin Si̇ber Alan İdaresi̇ (CAC) ve Dişişleri̇ Bakanlığı yetkilileri, son haftalarda ABD'de OpenAI, Google DeepMind ve Anthropic gibi şirketlerin önde gelen isimleri tarafından yeniden gündeme getirilen "gelişmiş yapay zekâ modellerinin eğitiminin geçici olarak durdurulması" çağrısına, tarihi ilk kez bu kadar net bir dille yanıt verdi. Pekin, bu çağrıyı "teknolojik hegemonya korumak adına gelişmekte olan ülkelere, özellikle de Çin'e yönelik bir engelleme stratejisi" olarak tanımladı.

Resmi yanıt: 'Güvenlik durdurma değil, yönetimle sağlanır'

CAC'ın geçtiğimiz hafta yayımladığı "Yapay Zekâ Güvenliği ve Yönetimi Üzerine Pekin Bildirisi" taslağında ve Dişişleri Sözcüsü Mao Ning'in haftalık basın toplantısındaki açıklamalarında ortak vurgusu şuydu: Yapay zekânın riskleri (deepfake, siber saldırılar, önyargı) gerçek olsa da, çözüm "tek taraflı bir duraklatma" değil, "kapsayıcı, evrensel ve saydam bir uluslararası yönetim çerçevesi" yoluyla geçiyor. Çin yetkilileri, mevcut G7 Hiroshima Süreci ve ABD Yönetmelikleri'nin "batı merkezli" kaldığını, Küresel Güney'i dışladığını savundu.

Rakamlar ardındaki rekabet

Bu sert tonun arkasında, 2025 verilerine göre Çin'in yapay zekâ çekirdek endüstrisi büyüklüğünün 600 milyar Yuan (yaklaşık 83 milyar Dolar) seviyesine ulaşması ve 4.500'den fazla AI şirketinin faaliyet göstermesi yatıyor. Çin, hesaplama gücü (compute) altyapısında ABD'den geride kalmamak için "Doğu Hesapla, Batı Kullan" (East Data, West Computing) projesiyle 2025 sonuna kadar toplam hesaplama kapasitesini 300 EFLOPS'ın üzerine çıkarmayı hedefliyor. ABD tarafında ise NVIDIA'nın H100 ve Blackwell çiplerinin Çin'e satışının kısıtlanması (Enero 2026 güncellenen ihraç kontrolü kurallarıyla) bu gerilimi besliyor.

İçeride 'hızlı gelişim, sert denetim' paradoksu

Çin'in dış politikadaki "durdurma yok" tavrı, iç politikadaki "içerik güvenliği" kurallarıyla çelişmiyor, aksine besleniyor. Ağustos 2023'te yürürlüğe giren ve 2025'te güncellenen "Üretici Yapay Zekâ Hizmetleri Yönetim Geçici Önlemleri", temel modellerin (LLM) piyasaya sürülmeden önce güvenlik değerlendirmesinden geçirilmesini, veri setlerinin "sosyalist temel değerlerle uyumlu" olmasını zorunlu kılıyor. Yani Pekin, model eğitimini durdurmuyor; ancak çıktıları ve erişimi kesin bir merkezî kontrol altına alıyor. Bu strateji, ABD'deki "kendini düzenleme" (self-regulation) tartışmalarının tam zıddı bir eksende ilerliyor.

BM Süreci ve Gelecek Karekodu

Çin, Eylül 2026'da New York'ta yapılacak "Geleceğin Zirvesi"nde (Summit of the Future) ve 2027'de şanslıysa ilk "Küresel Yapay Zekâ Yönetim Paneli"nin BM Genel Sekreterliği çatısı altında kurulmasını teşvik ediyor. ABD'nin bu yapıyı G7/OECD ekseninde şekillendirme çabasına karşı, Çin-Brezilya-Güney Afrika (IBSA) ve ECOWAS bloklarıyla ittifak kurarak "dijital egemenlik" kavramını öne sürüyor. Uzmanlar, 2026 sonu kadar iki blok arasında ortak bir "Kırmızı Çizgi" protokolü (biyolojik silahlaştırma, otonom silah sistemleri) imzalanabilirken, genel amaçlı AGI (Yapay Genel Zekâ) tanımı ve durdurma kriterlerinde uzlaşımsızlığın sürdüğünü öngörüyor.