Brexit'in 10 Yıllık Bilançosu: Vaatler ve Acı Gerçekler

24 Haziran 2016 sabahı Boris Johnson ve Michael Gove'un zafer ilanlarıyla başlayan Brexit süreci, on yılı geride bıraktı. Seçmenlere sunulan "kontrolü geri alma", bürokrasiyi azaltma ve sağlık sistemini güçlendirme vaatleri, bugün somut ekonomik veriler ve sektörel raporlarla karşı karşıya.

Sağlık Sistemi ve 350 Milyon Sterlin Tartışması

Referandum döneminde Vote Leave kampanyasının en çok ses getiren vaadi, AB'ye gönderilen haftalık 350 milyon sterlinin doğrudan Ulusal Sağlık Sistemi'ne (NHS) aktarılacağıydı. Institute for Fiscal Studies (IFS) verilerine göre sağlık harcamaları reel anlamda artsa da, bu artışın Brexit ile doğrudan bağlantısını kurmak imkansız.

Ekonomistler, Brexit sonrası GSYİH'de meydana gelen %4 ile %8 arasındaki kayıpların, vergi gelirlerini düşürerek NHS'ye ek kaynak sağlanmasını zorlaştırdığını belirtiyor. Yani Brüksel'e ödenmeyen miktarın yarattığı avantaj, ekonomik küçülmenin getirdiği kayıpların gölgesinde kaldı.

Ticaret, Bürokrasi ve 'Sıfırlandığı' İddia Edilen Kurallar

Sadece bürokrasiyi azaltma vaadiyle yola çıkan hükümet, gerçekte birçok sektörde aynı kuralları uygulamaya devam ediyor. Örneğin, zeytinyağı ambalaj standartları ve enerji tasarruflu elektrikli süpürge limitleri (1600W'tan 900W'a düşüş) hala yürürlükte. İşletmeler için ise UKCA markası gibi yeni standartların getirilmesi, AB'nin CE markasıyla mükerrerlik yaratarak maliyetleri artırdı.

Sektörel Kayıplar ve Ticari İlişkiler

• İhracat: Centre for European Reform verilerine göre, AB'ye yapılan mal ihracatı Brexit olmasaydı yaklaşık %15 daha yüksek olabilirdi.
• Balıkçılık: "Denizlerin kontrolü" vaadine rağmen, AB ülkeleri hala yıllık kotalar üzerinden İngiliz sularında avlanmaya devam ediyor.
• Tarım: Ortak Tarım Politikası'ndan (CAP) çıkış sonrası geçiş süreci "kaotik" olarak tanımlanıyor ve özellikle yüksek rakımlı bölgelerdeki çiftçiler ekonomik zorluklar yaşıyor.

Göç ve Sınır Sorunları: Beklentilerin Aksine Artış

Brexit'in göçü durduracağı iddiası, rakamlarla çüründü. İş gücü açığını kapatmak için getirilen esnek vizeler ve Ukrayna/Hong Kong programları sonucunda, Mart 2023 itibarıyla net göç 944.000 kişiyle zirve yaptı. Bu rakam, referandum öncesi seviyelerin üç katından fazlasına tekabül ediyor.

Kuzey İrlanda ve Siyasi İstikrarsızlık

Boris Johnson'ın "değişmeyecek" dediği İrlanda sınırı, müzakerelerin en sancılı noktası oldu. Sonuçta Kuzey İrlanda'nın mal düzenlemeleri açısından AB tek pazarında kalması kabul edildi. Bu durum, bölgedeki siyasi yapıyı kırılgan hale getirerek Brexit sonrası yerel hükümetin iki kez çökmesine neden oldu.