AYM'nin süresiz nafaka gerekçesi Resmi Gazete'de: 'Eşitsizliği ortadan kaldırır'

Ankara - Anayasa Mahkemesi'nin (AYM), boşanan eşlerden yoksul kalan tarafın süresiz nafaka talep edebildiği Türk Medeni Kanunu (TMK) 175. maddesinin ikinci fıkrasını iptal eden kararın gerekçesi, bugün Resmi Gazete'de yayımlanarak resmen yürürlüğe girdi. Mahkeme, 11 Ocak 2024 tarihli toplantısında 10'a 7 oy çokluğuyla almış olduğu kararda, süresiz nafaka düzenlemesinin anayasa güvencesi altındaki eşitlik ilkesine (Anayasa Madde 10) ve aile içi eşitliğe (Anayasa Madde 41) aykırı olduğunu, kadınlara yönelik ayrımcılık yarattığını tespit etti.

Kararın temeli: CEDAW ve orantısızlık

Gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu 'Kadına Yönelik Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi' (CEDAW) hükümlerine atıf yapılarak, süresiz nafakanın kadının erkeğe ekonomik bağımlılığını sonsuza dek kilitleyici bir yapıya sahip olduğu, bu durumun da toplumsal cinsiyet eşitliği hedefleriyle çeliştiği vurgulandı. Mahkeme, yoksulluk nafakasının "giderim niteliğinde" olduğunu, bu nedenle de evlilik süresi, küsür oranı ve tarafların ekonomik gücü gibi kriterlerle sınırlandırılması gerektiğini, süresiz uygulamanın ise "orantısız bir müdahale" teşkil ettiğini kaydetti.

Yasama boşluğu ve geri dönüşüm yok

AYM, iptal kararının "ilgili düzenlemenin Resmi Gazete'de yayımlanması tarihi itibarıyla" yürürlüğe gireceğini, dolayısıyla kararın geri dönümlü etkisi olmadığını (eski davalara etki etmediğini) netleştirdi. Bu durum, kararın yayımlandığı tarihten (bugünden) önce kesinleşmiş nafaka hükümlerinin bu kararla otomatikmen düşmeyeceği, ancak devam eden ve yeni davalarda mahkemelerin yeni anayasa yorumuna göre karar vermesi gerektiği anlamına geliyor. Gerekçede, boşlukun doldurulması için Türk Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) "makul bir süre içinde" yeni bir düzenleme yapması beklendiği, aksi takdirde mahkemelerin anayasa normlarına göre somut olayda karar vereceği hatırlatıldı.

Hukukçular: "Yeni düzenleme kilit nokta"

İstanbul Barosu'na bağlı aile hukuku uzmanları, gerekçenin yayımlandığı bugün, mahkemelerin artık nafaka kararlarında "süresiz" otomatizmini bırakıp, evliliğin süresi, kadının iş gücüne katılım durumu, çocuk bakım yükümlülüğü ve erkeğin ödeme gücü gibi somut verileri değerlendirmek zorunda kalacağını belirtiyor. Uzmanlar, yasamaçının getireceği yeni düzenlemenin; "yoksulluk" kavramını yeniden tanımlamasının ve nafaka süresini evlilik süresiyle orantılı kısmi sürelerle sınırlaması yönünde olacağını öngörüyor.