Avrupa'da pompa fiyatları rekorlarda: Ham petrol değil, rafineri krizi faturayı artırıyor

Avrupa genelinde benzin ve dizel fiyatları, ham petrol fiyatlarındaki dalgalanmalara rağmen tarihî zirvelerinin hemen altına kilitlendi. Avrupa Komisyonu'nün haftalık Petrol Bülteni'ne göre 31 Ağustos haftasında litre başına ortalama benzin fiyatı 1,95 euro, dizel ise 2,04 euro seviyesine oturdu. Bu rakamlar, sırasıyla Haziran 2022'nin 2,03 euro'luk ve Nisan 2026'nın 2,11 euro'luk rekorlarına sadece yüzde 3-4 civarında bir fark bırakıyor. Piyasadaki asıl sorun ham petrol arzında değil, ham petrolü kullanıma uygun yakıta dönüştüren rafineri kapasitesinde ve ürün arzında olduğu anlaşılıyor.

Yolların %87'si hala fosil yakıtla koşuyor

Elektrikli araç satışları hız kazansa da ACEA (Avrupa Otomobil Üreticileri Derneği) verileri gösteriyor ki EU yollarında dolaşan özel araçların %49,2'si benzin, %38,4'ü dizel çalışıyor. Bu iki yakıt türü araç parkının birleşik %87,6'sını oluşturuyor. Bazı hükümetler enerji şoku döneminde geçici vergi indirimleri uyguladı fiyatları tarihi tepelerden uzaklaştıramadı. Eurostat verilerine göre Ağustos'ta avro bölgesi enflasyonu %3,3'e çıktığında bu seyrin ana motorunun enerji fiyatları olduğu netleşti.

Rafineri marjları rekor kırdı, stoklar 2021 sonrası en düşükte

Kpler'in baş rafineri analisti Sumit Ritolia, "Sorun ham petrolde değil, onu dizel ve benzin gibi nihai ürünlere çevirmekte" diyor. Veriler bu tespiti kanıtluyor: Reuters verilerine göre Eurobob E5 benzin marjları (Brent'e prim) hafta içinde 62,07 dolara, dizel marjları ise 78,91 dolara kadar çıkarak Haziran 2022 rekorlarına dayandı. Marj, rafinerinin ham petrol bedelinin üzerindeki kâr payını gösterir; bu primler doğrudan pompa fiyatına yansır.

Arka planda Amsterdam-Rotterdam-Anvers (ARA) hub'ındaki bağımsız benzin stokları Ağustos sonunda 752 bin tona düşerek Eylül 2021'den beri en düşük seviyeyi buldu. Avrupa rafinerileri son 3-4 yıldır gördüğü en yüksek kapasite kullanım oranında çalışıyor; ABD kıyı rafinerileri ise son haftalarda %98'lere dayandı. Bu, sistemde herhangi bir arızaya veya kasırga riskine karşı tampon kalmadığı anlamına geliyor.

Dizel krizi: Rusya yaptırımları ve Ormuz Boğazı gölgesi

Dizel, sadece araç sahiplerini değil; yolcu taşıması, tarım, inşaat ve lojistiği besleyerek gıda ve malların maliyetini de itiyor. Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası Avrupa, dizel ve jet yakıtı ithalatını ABD, Hindistan ve Orta Doğu'ya kaydırdı. Wood Mackenzie'in senior başkanı Alan Gelder, "Dizel ve jet yakıtı için Avrupa ana ithalatçıdır, dolayısıyla dünya fiyatlarını Avrupa belirler" diyor. Ancak Orta Doğu ve Rusya'dan ürün akışı daraldığında, Rusya'dan alışveriş yapan Türkiye ve Brezilya gibi alıcılar da ABD ve Hindistan'dan talep ederek küresel arzı daha da gerginleştiriyor.

Gelder, "Dünya talep dünya arzının üzerindeyken, tek dengeleyici daha yüksek fiyatlar aracılığıyla talebi kırma" diyerek sert bir gerçeğe işaret ediyor. Sonbahar bakım sezonu ve Mexiko Körfezi kasırgaları riski devreye girdiğinde marjların gerilemesi zorlaşabilir; operatörler bakımı erletebilir ama bu da beklenmedik arızalara kapı aralar.

Kışa girmeden nefes alacak mı?

Ritolia'ya göre benzin tarafında yaz sezonu bitimi ve yaz yakıt formülasyonundan kış formülasyonuna geçişle mevsimsel bir rahatlama beklenebilir. Ancak dizelde "mevsimsel vana" yok: Kış spesifikasyonlarına geçiş ve ısıtma talebi artışı, rafineri bakımlarıyla çakışarak arzı daha da sıkıştırabilir. Çin'in dizel ihracat artışı ve Hindistan'ın fazlası olası bir nefes alanı yaratabilir ama Çin'in iç piyasa önceliği ve Hindistan'ın kapasite sınırları bu akışın sürdürülebilirliğini riske atıyor.

Analistler ortak kanaatte: Ham petrol ucuzlasa bile pompa fiyatları aniden düşmez. Kalıcı bir rahatlama için Ormuz Boğazı'nın güvenli açılması, Rusya ve Orta Doğu ürün akışlarının normale dönmesi, rafineri kullanılabilirliğinin yüksek kalması ve stokların yeniden doldurulması şart. Bu koşullar sağlanmazsa, mevcut mevsimde dizel fiyatlarındaki sertlik sürmesi bekleniyor.