ABD ve Danimarka Grönland güvenliği için tarihi anlaşmaya imzaladı

Washington/Kopenhag - Amerika Birleşik Devletleri ve Danimarka, Arktik bölgesinin stratejik kilit noktası olan Grönland'ın güvenliği ve savunması konusunda kapsamlı bir çerçeve anlaşmasına vardı. Anlaşma, ABD'nin ada üzerindeki askeri varlığını ve denetimini güçlendirirken, Danimarkanın Grönland üzerindeki egemenlik haklarının korunduğunu öngörüyor.

Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, anlaşmanın "Grönland'da güvenlik ve diğer tüm ihtiyaçlar üzerinde ABD'ye kalıcı kontrol" sağlayacağı belirtildi. Ancak Kopenhag'dan henüz teknik detayların ve uygulama zaman çizelgesinin resmi olarak onaylanmadığı, tarafların metin üzerinde son görüşmeler sürdürdüğü aktarıldı.

Arktik'te yeni güç dengesi

Anlaşma, küresel ısınmanın Arktik buzullarını eritmesiyle ortaya çıkan yeni deniz rotaları ve yeraltı zenginlikleri (nadir toprak elementleri, petrol, doğalgaz) nedeniyle bölgedeki jeopolitik rekabetin zirveye çıktığı dönemde imzalandı. Rusya'nın Kola Yarımadası'ndaki kuşaklasma ve Çin'in "Kutup Rota Silk Road" girişimleri, NATO'nun kuzey kanatını doğrudan hedef alıyor.

Grönland, Thule (Pituffik) Hava Üssü üzerinden ABD'nin erken uyarı radar sistemlerinin ve füzesi savunma şemsiyesinin merkezi konumunda. Yeni anlaşma, bu üssün kapasitelerinin artırılmasını, ada üzerinde yeni radar ve izleme istasyonlarının kurulmasını ve ABD personel sayısındaki artışı kapsıyor.

Nuuk'un duruşu ve özerklik gündemi

Grönland Hükümeti (Naalakkersuisut), anlaşma metninin taraf olmadığı, ancak danışıldığını belirtti. Başbakan Múte Bourup Egede, "Grönland'ın geleceği Grönlandlılar tarafından belirlenecek" mesajını verdi. Adanın 2009'dan beri genişletilmiş özerklik statüsü varsa da, dış politika ve güvenlik konuları hâlâ Kopenhag'da. Bu durum, yerel yönetimin anlaşma sürecindeki etki alanını tartışmalı hale getiriyor.

Ekonomik ve askeri boyutlar

ABD Kongresi'nin onayı gerekecek finansman kalemleri henüz netleşmedi. 2019'da Trump'ın "Grönland'ı satın alma" teklifinin reddedilmesinden bu yana, Washington satın alma yerine "stratejik ortaklık" modeline yöneldi. Anlaşma çerçevesinde ABD, ada altındaki kritik maden rezervlerinin keşfi ve işletilmesine yönelik yatırımları da gündeme getirebilir.

Danimarka Savunma Bakanlığı kaynakları, anlaşmanın NATO çatıları altında kalacağını, ancak ikili bir protokol olarak işleyeceğini sinyalletti. Bu, müttefiklerin (özellikle Kanada ve Norveç) bilgilendirilmesi sürecinin de başlayacağı anlamına geliyor.