ABD'nin yeni İran havacılık yaptırımları: Türk Hava Yolları ve uçuşlar nasıl etkilenecek?

Washington — ABD Hazine Departmanı Yabancı Varlık Kontrol Ofisi (OFAC), İran'ın askeri ve sivil havacılık programlarını destekleyen uluslararası tedarik ağlarını hedef alan yeni bir yaptırım paketini devreye soktu. Karar, İran'ın uçağın kendisinden ziyade, bu uçakları havada tutan **sigorta poliçeleri, yedek parça tedarik zincirleri ve dolarlaştırılmış ödeme kanalları**nı körüklemeyi amaçlıyor.

Bölgesel gerilimler sonrası Lufthansa, Austrian Airlines ve Air France-KLM gibi Avrupa devlerinin Tehran uçuşlarını fiilen askıya almasıyla başlayan boşluğa, Türk Hava Yolları (THY) ve Mahan Air, Iran Air gibi İranlı havayolları girdi. Ancak OFAC'ın 19 Eylül tarihli genel lisans güncellemesi ve yeni SDN (Özellikle Belirlenen Ulusallar) listesi eklemeleri, bu uçuşların sürdürülebilirliğini ciddi oranda zorlaştıran hukuki bir çerçeve çizdi.

Yaptırımların motoru: Tedarik zinciri ve sigorta

Yeni paketle birlikte, İranlı havayollarına veya bunların uçaklarına yedek parça, bakım yazılımı veya motor bileşeni sağlayan üçüncü ülke şirketleri (Türkiye dahil) "ikincil yaptırım" riski altına girdi. Daha kritik olanı, Londra ve Sigorta Piyasaları Birliği (Lloyd's) standartlarına uygun reasürans kapısının İran uçuşları için neredeyse tamamen kapanması. Bir havayolu operatörü, uçağını sigortasız bir ülkeye sevk edemez; bu da THY gibi uluslararası standartlarda iş yapan şirketleri de facto durduruyor.

THY: "Uçuşlarımız planlı seyirde" ama maliyet artıyor

THY yetkilileri, resmi açıklamada Tehran seferlerinin "planlı olarak devam ettiğini" vurgularken, arka planda sigorta primlerinin katlanarak arttığını ve yedek parça temin sürelerinin uzadığını kabul ediyor. Şirket, Boeing ve Airbus uçakları için kritik olan bileşenleri (aviyonik, hidrolik pompalar, lastikler) yasal uyumluluk (compliance) süreçlerinden geçirerek temin etmeye çalışıyor; bu da operasyonel maliyeti artırıyor ve sefer iptali riskini taşiyor.

Ankara, Washington ile "insani istisna" masasında

Dışişleri Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı kaynaklarına göre, Ankara bu yaptırımların Türkiye-İran ticari hacmini (yıllık 10 milyar dolar civarında) ve vatandaşların hareketliliğini vurmaması için Washington ile "insani ve sivil havacılık istisnası" kapsamında teknik görüşmeler yürütüyor. 2018-2019 döneminde de benzer bir süreçte THY uçuşlarına özel lisans imzalanmıştı; ancak güncel ABD kongre yapısı ve İran'ın Rusya'ya balistik füzesi teslimi iddiaları, bu sefer istisna alma sürecini daha zordur.

Bölgesel havacılık haritası: Kapasite daralması ve bilet fiyatları

Avrupa havayollarının çekilmesiyle Tehran-Istanbul hattı, İran'ın Batı'ya tek kalıntı güvenli havayolu koridoru haline geldi. Bu yoğunluk, bilet fiyatlarında %40-50 oranında artışa neden oldu. IATA verilerine göre İran pazarı yıl başından bu yana uluslararası yolcu kapasitesinin yaklaşık %30'unu kaybetti. Eğer yeni yaptırımlar sigorta alt yapısını tamamen felç ederse, THY de "operasyonel güven" gerekçesiyle sefer sayısını azaltmak zorunda kalabilir.

Uzmanlar, kısa vadede THY'nin uçuşlarını sürdüreceğini ama her sefer öncesi yasal uyumluluk onayı (legal clearance) almak zorunda kalacağını, orta vadede ise ABD yönetiminin siyasi iradesine (özellikle Kasım seçimleri sonrası) bağlı olarak ya genişletilmiş bir genel lisans ya da tam kesinti senaryosu arasında kalınacağını öngörüyor.