ABD-İran Savaşı'nın Trilyon Dolarlık Faturası: Küresel Ekonomi Sarsıldı

28 Şubat tarihinde başlayan ve küresel enerji krizini tetikleyen ABD ile İran arasındaki askeri çatışmalar, varılan mutabakatla sona eriyor. 19 Haziran'da imzalanacak olan barış anlaşmasıyla birlikte dünya ekonomisi nefes alırken, yaklaşık 3.5 ay süren savaşın yarattığı devasa ekonomik tahribatın boyutları ortaya çıkmaya başladı. Analistler, savaşın toplam küresel maliyetinin 2.2 trilyon ile 3.5 trilyon dolar arasında gerçekleştiğini öngörüyor.

Küresel Büyüme ve Enerji Hattı Darbe Aldı

Savaşın yarattığı yüksek enflasyon ve artan borçlanma maliyetleri, küresel büyüme tahminlerini yüzde 2.9'dan yüzde 2.5'e geriletti. Bu oran, pandemi sonrası dönemde kaydedilen en düşük seviye olarak dikkat çekiyor. Özellikle stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın 3.5 ay boyunca kapalı kalması, dünya petrol ve doğal gaz ihracatının yüzde 20'sinin aksamasına neden oldu. Körfez ülkelerinin bu kapanış nedeniyle yaklaşık 500 milyar dolar gelir kaybı yaşadığı tahmin edilirken, tesislerin tekrar tam kapasiteye dönmesi için en az 6 aya ihtiyaç duyulacağı belirtiliyor.

Savaşın ABD ve Bölge Ülkelerine Maliyeti Ne Kadar?

Pentagon'un savaş boyunca doğrudan maliyeti 29 milyar dolar olarak açıklansa da, dolaylı harcamalarla bu rakamın 100 milyar dolara ulaştığı değerlendiriliyor. ABD'de hane başına düşen savaş maliyeti 750 dolar olurken, uzun vadeli faturanın 600 milyar dolara çıkabileceği öngörülüyor. Bölgesel ölçekte ise İran'ın bombardıman kaynaklı kaybının 100 ile 270 milyar dolar arasında olduğu, çevre ülkelerin ise drone saldırılarını engellemek için 11.5 milyar dolar harcadığı kaydedildi.

Gıda Güvenliği ve Gübre Krizi

Savaş, sadece enerji değil gıda güvenliğini de tehdit etti. Dünya gübre sevkiyatının üçte birinin geçtiği bölgedeki aksamalar, gübre fiyatlarını yüzde 30 ila 40 oranında artırdı. Bu durumun küresel maliyetinin 400 milyar doları aşması bekleniyor. Petrol fiyatlarındaki yüzde 40'lık sıçrama, özellikle enerji ve gübre ithalatına bağımlı az gelişmiş ülkelerin ekonomilerini derinden sarstı.

Türkiye'ye Yansıması: 20 Milyar Dolarlık Ek Yük

Savaşın Türkiye ekonomisine etkisi özellikle enerji ve tarım kalemlerinde hissedildi. Petrol fiyatlarındaki yükseliş ve LNG arzındaki daralma nedeniyle Türkiye'nin enerji ithalat faturasının 2026 yılında yaklaşık 14 milyar dolar artacağı öngörülüyor. Bu durum, iç piyasada elektrik ve doğalgaz fiyatlarına yüzde 25'e varan zamlar olarak yansıdı. Ayrıca, gübre ihtiyacının yüzde 25'ini Körfez'den karşılayan Türkiye'nin 3 ila 5 milyar dolarlık ek maliyetle karşılaştığı ve bunun gıda enflasyonuna 3-5 puanlık ek baskı yarattığı hesaplandı.

Piyasalarda 'Barış' Rüzgarı: Altın ve Borsalar Coştu

Anlaşma haberleriyle birlikte küresel piyasalarda sert hareketler gözlemlendi. Brent petrol yüzde 4.5 düşüşle 83 doların altına inerken, güvenli liman olan altın yükselişe geçti. Ons altın 4.345 dolara, gram altın ise 6.450 TL'ye ulaştı. Borsalarda ise Japon Nikkei yüzde 5.5, Güney Kore Kospi yüzde 5.7 değer kazanırken; Borsa İstanbul (BIST 100) endeksi yüzde 3.46'lık artışla 14.446 puandan kapandı.