Zelenski: Rusya hava sahası İHA yoğunluğuyla fiilen kapanma riskiyle karşı karşıya

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, yayımladığı video mesajda Rusya'ya yönelik uzun menzilli insansız hava aracı operasyonlarının önümüzdeki dönemde belirgin şekilde yoğunlaşacağını bildirdi. Zelenski, Rus hava sahasını kullanan havayolu şirketlerini, sigorta kuruluşlarını ve Moskova ile St. Petersburg başta olmak üzere büyük havalimanlarına uçuş yapan tarafları doğrudan adres göstererek, artan İHA faaliyetinin sivil havacılık için "yeni bir güvenlik ortamı" yarattığını ve Rusya semalarının fiilen kapanmaya doğru gittiğini savundu. Ukrayna lideri, "Rusya'nın hava sahasında güvenli anlar sona erdi" ifadesini kullanarak operasyonel riskin artık kaçınılmaz hale geldiğini vurguladı.

EASA uyarıları Zelenski'nin tespitiyle örtüşüyor

Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), Rusya hava sahası için yayımladığı çatışma bölgesi güvenlik bildiriminde zaten benzer risklere dikkat çekmekteydi. Ajans, sivil uçakların yanlışlıkla hedef alınma ihtimali, hava savunma sistemlerinin devreye girmesi, sivil-askeri koordinasyondaki boşluklar ve uydu tabanlı navigasyon sistemlerine yönelik karıştırma/yanıltma girişimlerinin uçuş güvenliğini tehdit ettiğini kaydediyordu. Zelenski'nin dünkü açıklaması, bu risklerin askeri tempoya bağlı olarak bir üst seviyeye taşındığını işaret ediyor.

Sivil havacılık riski sadece doğrudan hedef alma değil

Uzmanlar, çatışma bölgelerinde sivil uçuş tehlikesinin kaynağının yalnızca bir İHA veya füzenin sivil hedefe atılması olmadığını hatırlatıyor. Hava savunma sistemlerinin aniden aktif olması, askeri ve sivil trafiğin aynı havada bulunması, navigasyon sinyallerinin bozulması ve aniden ilan edilen hava sahası kısıtlamaları (NOTAM) da uçuşu tehlikeye atabiliyor. Bu nedenle havayolu şirketleri, ulusal havacılık otoriteleri ve EASA gibi uluslararası kuruluşların bildirimlerini saat saat takip edip güzergahlarını yeniden hesaplamak zorunda kalıyor.

Havalimanı kapanmaları zincirleme maliyet yaratıyor

Bir havalimanının veya hava sahasının güvenlik gerekçesiyle geçici bile olsa kullanılamaması, havayolu şirketleri için yakıt, personel ve operasyon maliyetlerindeki artışla sonuçlanıyor. Farklı güzergahlara sevk edilen uçuşlarda zincirleme gecikmeler oluşuyor, bu da bağlanma uçuşlarını bozuyor. Risk seviyesindeki yükseliş aynı zamanda havacılık sigortalarının primlerini ve kapsam koşullarını doğrudan etkiliyor; Zelenski'nin mesajında sigorta şirketlerine özel seslenmesinin sebebi bu.

Resmi kapanma ile fiilen kapanma arasındaki fark

Bir devletin hava sahasını resmen kapatması (NOTAM ile) ile havayolu şirketlerinin kendi risk analizleri, sigorta koşulları ve operasyonel güvenlik değerlendirmeleri sonucu o bölgeden uzak durması aynı şey değil. Devletler bölgeleri uçuşa kapatabilir veya kısıtlayabilirken, şirketler resmi kararın ötesinde kendi güvenlik eşiklerine göre karar veriyor. Zelenski'nin "fiilen kapanacak" deyimi, resmi bir hava sahası kapatma kararından ziyade, artan tehdit ortamının sivil uçuşları giderek imkansız hale getireceğine dair stratejik bir uyarı niteliği taşıyor.

Ukrayna hava sahası savaş başlangıcından beri kapalı

Savaşın sivil havacılığa etkisinin en somut örneği Ukrayna kendi semalarında yaşanıyor. Ülke hava sahası Şubat 2022'den bu yana sivil uçuşlara tamamen kapalı; EASA bölgeyi aktif çatışma alanı olarak sınıflandırmaya devam ediyor. Kiev yönetimi güvenlik koşulları elverdiğinde havacılığın yeniden başlatılması için altyapı çalışmalarını sürdürse de, mevcut uzun menzilli karşılıklı hava saldırıları sürecek olduğu sürece bölgedeki sivil havacılık güvenliği savaşın seyrine bağlı kalmaya devam edecek.

Zelenski açıklamasını, Ukrayna'nın masum sivilistin hayatını riske atmak istemediğini, bu nedenle uyarıyı erken ve net yaptığı vurgusuyla bitirdi. "Sivil havacılığın insansız hava araçlarının bulunduğu hava sahasında yeri yok" cümlesiyle, riskin artık askeri hedeflerin ötesine taştığını ve uluslararası sivil havacılığın bu yeni gerçekle yüzleşmesi gerektiğini kaydetti.