Yeni OVP ve 10 Milyar Dolar Yapay Zeka Hedefi: Türkiye'nin İki Çetelli Stratejik Hamlesi
Ankara — Türkiye ekonomisi için kasım ayına kadar en kritik iki gündem maddesi bu hafta kesişti. Hazine ve Maliye Bakanlığı, 2027-2029 dönemi kapsayan yeni Orta Vadeli Programı (OVP)'nı önümüzdeki hafta (muhtemelen 9-13 Eylül aralığında) kamuoyuna sunmaya hazırlanırken, Brezilya başkanlığındaki G20 sürecinde resmi olarak tabloya konulan 10 milyar dolarlık yapay zeka (YZ) yatırım hedefi, programın "dijitalleşme ve yenilik" kolunun somut para birimi karşılığını bulduğunu gösteriyor.
OVP: Disiplin, Yapısal Reform ve Yeşil-Dijital İkizleri
Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine Bakanlığı ortaklığıyla hazırlanan yeni program, enflasyonla mücadelenin yarattığı makro istikrar penceresini, potansiyel büyümeyi artıracak yapısal reformlara kilitlemeyi hedefliyor. Bakanlık kaynaklarına göre programın üç ana direği; bütçe disiplinini koruyan kural tabanlı mali politika, yeşil dönüşüm için finansman mekanizmaları (sürdürülebilirlik bağçaları, yeşil tahvil) ve dijitalleşme/yenilik ekosistemi için kaynak ayırmak olacak.
Programın makroekonomik çerçevesi, Merkez Bankası'nın 2026 sonu %21, 2027 %12, 2028 %7 ve 2029 %5 hedefleriyle uyumlu bir disenflasyon yolu çizecek. Cari açık hedeflerinde ithal enerji fiyatları volatilitesi ve turizm gelirleri dinamikleri dikkate alınırken, istihdam kalitesine odaklanarak "büyüme odaklı istihdam" yerine "verimlilik odaklı istihdam" terminolojisi öne çıkacak. Resmi metinde, kamu kesimi prim dengelerinin iyileştirilmesi ve özel sektör tasarrufunun yatırıma yönlendirilmesi için teşviklerin yeniden yapılandırılması (Yatırım Teşvik Sistemi revizyonu) yer alacak.
G20 Taahhüdü: 10 Milyar Doların Ardındaki Mekanizma
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Brezilya G20 Zirvesi'ne hazırlık sürecinde ve Dijital Ekonomi Çalışma Grubu toplantılarında beyan ettiği 10 milyar dolarlık YZ yatırım hedefi, OVP metninde "Kamu Yatırım Programı" ve "Özel Sektör Teşvikleri" kalemleri altında yer alacak. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır'ın önceki açıklamalarıyla tutarlı olarak, bu kaynak şu kanallarla temin edilecek:
- Kamu Yatırım Programı (KYP): Veri merkezi altyapısı, yüksek performanslı hesaplama (HPC) kapasitesi ve kamu veri altyapısına (e-Devlet entegrasyonu) ayrılacak doğrudan bütçe kaynakları.
- TÜBİTAK ve KOSGEB Teşvikleri: Yapay zeka odaklü Ar-Ge, önlisans/lisans/yüksek lisans burs programları, KOSGEB'in "Yapay Zeka Başlangıç Paketi" kapsamında KOBİ'lere verilecek hibe/kredi destekleri.
- Yabancı Doğrudan Yatırım (YDY) Çekimi: Serbest bölgelerde ve Organize Sanayi Bölgelerinde (OSB) veri merkezi yatırımları için vergi muafiyeti, gümrük muafiyeti ve elektrik fiyatı avantajları içeren özel teşvik paketleri. Microsoft, Google, AWS, Huawei gibi global aktörlerle stratejik ortaklık protokolleri bu çerçevede imzalanıyor/imzalanacak.
Hedefin yıllara yayılımı (yıllık ortalama 2-2,5 milyar dolar) ve kamu/özel payı (tahmini %30 kamu - %70 özel leverage) OVP'nin yatırım ek tablolarında detaylandırılacak.
Ulusal Yapay Zeka Stratejisi Güncellemesi ve Yetenek Açığı
2021-2025 Ulusal Yapay Zeka Stratejisi'nin süre dolumuna doğru gittiği gerçeği, yeni OVP'nin "Yetenek ve İnsan Sermayesi" başlığı altında çözüm ürettiği alandır. Yükseköğretim Kurumu (YÖK) koordinasyonuyla mühendislik fakültelerine zorunlu YZ/AI modülleri eklenmesi, mesleki eğitimde "Veri Bilimci" ve "YZ Etik Uzmanı" meslek standartlarının belirlenmesi ve 2026-2029 arası 500 bin kişiye ulaşacak YZ yetenek geliştirme hedefi (reskilling/upskilling) programın sosyal boyutunu oluşturuyor. AB Yapay Zeka Yasası (AI Act) harmonizasyon sürecine paralel olarak, Türkiye'nin kendi risk tabanlı düzenleme çerçevesini (KVKK uyumlu) OVP döneminde tamamlaması bekleniyor.
Riskler ve İzlenecek Göstergeler
Analistler, OVP'nin başarısı için üç kritik göstergeyi işaret ediyor: Reel faizlerin enflasyon düşüşüne paralel gerilemesi (tasarruf-yatırım dengelemesi), cari açığın GSYH'ın %3-3,5'i altına çekilmesi ve 10 milyar dolarlık YZ hedefinin "yeni para" (yeni proje) mi yoksa "yeniden etiketlenmiş mevcut yatırımlar" mı olduğunu gösteren şeffaflık raporlaması. G20 Final Bildirgesi'ndeki "Sorumlu YZ" maddelerine Türkiye'nin nasıl uyum sağlayacağı, veri egemenliği ve çapraz sınır veri akışları politikası da izleyicilerin radarında.