"Yeni" mi "Yenilik" mi? Parti isimlerinde benzerlik davası ve Yargıtay'ın "temel kelime" kriteri
Yeniden Refah Partisi (YRP), Yenilik Partisi (YP)'nin isminin ve kısaltmasının (YRP-YP) seçmen üzerinde karışıklık yarattığını öne sürerek Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurdu. Dava, Siyasi Partiler Kanunu'nun 69. maddesinde "başka bir partinin ismiyle tamamen aynı veya benzerlik derecesinde olamaz" hükmünün yorumuna odaklanıyor. Mahkeme dosyalarına göre YRP, "Yeniden" ve "Yenilik" kelimelerinin kök ve anlam bakımından yakınlığının, kısaltmalardaki tek harf farkının (YRP/YP) seçmen iradesini gölgelendirdiğini savunuyor.
Yargıtay nasıl karar veriyor? "Temel kelime" ve "genel izlenim" testi
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, parti isimlerindeki benzerlik denetiminde "kelime kelime eşleşme" değil, "temel kelime" (dominant word) ve "genel izlenim" kriterlerini esas alır. 2017 yılında verilen bir başvuru kararında (E. 2016/12458, K. 2017/4321), "Milli Selamet Partisi" ile "Milli Partisi" arasındaki benzerliği reddederken, ayırt edici unsurun "Milli" kelimesi olmadığını, ikinci kelimenin (Selamet/Parti) ayrışma sağladığını kaydetmişti. Benzer mantıkla 2015 kararında (E. 2014/8912) "Halkın Partisi" ve "Halkların Partisi" ayrımı için "Halk" kelimesinin genel, "Halkın/Halkların" eklerinin ise ayırt edici olduğunu tespit etmişti. YRP-YP davasında mahkemenin bakışı, "Yeni" köklü kelimelerin (Yeniden/Yenilik) ayırt edici midir, yoksa "Parti" kelimesinin baskınlığı mı ön plandadır sorusuna odaklanıyor.
Geçmişte hangi partiler isimden dolayı mahkemelik oldu?
Türk siyaset tarihinde parti isimleri üzerinden yaşanan en köklü davalar şunlardır:
- Demokrat Parti (DP) davası (1992-2007): 1960'ta kapatılan DP'nin mirasçılığını savunan "Doğru Yol Partisi" (DYP) ve daha sonra kurulan "Demokrat Parti" (1992, Ağaoğlu/Türkeş liderliğinde) arasında yaşanan isim hakkı çekişmesi, Yargıtay'ın "kapatılan partinin ismi yeni partide kullanılamaz" (Madde 69/3) gerekçesiyle 1993'te yeni DP'yi kapatmasına yol açtı. 2007'de ise DYP'nin ismini "Demokrat Parti" yapması YSK onayıyla gerçekleşti.
- Anavatan Partisi (ANAP) vs Yeni Anavatan Partisi (2008): ANAP, 2008'de kurulan "Yeni Anavatan Partisi"nin isminde "Anavatan" kelimesinin baskınlığını ve kısaltma benzerliğini (ANAP/YANAP) öne sürerek dava açtı. Yargıtay, "Yeni" ekinin ayırt edici olmadığını, "Anavatan" kelimesinin temel kelime olduğunu kabul ederek kurulan partinin ismini değiştirmeye/hüküm getirmeye karar verdi.
- MHP vs Büyük Birlik Partisi (2009): MHP, Büyük Birlik Partisi'nin (BBP) embleminde kullanılan "Üç Hilal" sembolünün kendi "Gri Kurt" ve hilal sembolüyle benzerlik yarattığını iddia etti. Yargıtay bu davayı emblemin "genel izlenim" bakımından karışıklık yaratmadığı gerekçesiyle reddetti; isim benzerliği olmadığı gibi semboldeki renk ve form farklarının yeterli ayrışma sağladığını kaydetti.
- Saadet Partisi vs Yeniden Refah Partisi (Misvak davası, 2018-2019): Saadet Partisi, YRP'nin misvak emblemini kullanmasının benzerlik yarattığını iddia ederek YSK ve mahkemeye başvurdu. YSK, misvak sembolünün "ortak miras" niteliğinde olduğunu, renk ve tasarım farklarının (Saadet: yeşil beyaz; YRP: kırmızı beyaz) ayırt edici olduğunu belirterek itirazı reddetti. Bu karar, sembol/emblème davalarında "renk ve tasarım ayrışmasının" isimden daha belirleyici olabileceğini gösterdi.
YSK'nin rolü ve süreç ne zaman bitecek?
Parti kuruluş ve isim değişiklik onayları Yüksek Seçim Kurulu (YSK) yetkisindedir; ancak isim/içerik benzerliği nedeniyle kapatma veya isim değiştirme davaları sivil mahkemelerde (Asliye Hukuk) görülür. Mahkeme kararı kesinleşirse YSK uygulamaya koyar. Ankara 5. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülen davada taraflar cevap dilekçelerini verdi; önümüzdeki hafta bir sonraki oturum tarihi belirlenecek. Hukukçular, Yargıtay'ın "temel kelime" kıyaslamasında "Yeni" kökünün genel bir sıfat olup ayırt edici güçünün zayıf olabileceği, ancak "Yeniden" (tekrar eden) ve "Yenilik" (yeni getiren) anlam farkının da dikkate alınacağı yönünde öngörüde bulunuyor.