Eylül'de 419 erişim engeli, 150'den fazla X hesabı kapatıldı: Medya özgürlüğü daralması hızlandı

Resmi şeffaflık verilerine göre Eylül ayı boyunca Türkiye'de en az 419 sosyal medya hesabı ve internet adresine 'müstehcenlik' ve 'aile mahremiyeti' gerekçeleriyle erişim engeli getirildi. Aynı dönemde X platformunda (eski adıyla Twitter) Türkiye tabanlı en az 150 hesap, mahkeme kararı veya BTK idari ölçümüyle erişime kapatıldı.

Yasal çerçeve ve 'müstehcenlik' gerekçesi

Erişim engellerinin hukuki dayanağı 5651 sayılı Kanun'un 8. ve 8/A. maddeleri ile Türk Ceza Kanunu'nun 226/4. maddesi ('müstehcenlik') oluşturuyor. Son dönemde BTK'nın 'koruma önlemi' niteliğinde verdiği idari kararlar, mahkeme kararı bekmeden saatler içinde uygulanabiliyor. Uzmanlar, 'müstehcenlik' tanımının geniş yorumlanmasının, siyasi eleştiri veya hak ihlali belgelerini de kapsama riskini işaret ediyor.

X platformunda hedef alınan profiller

Eylül verilerinde erişimi engellenen X hesaplarının önemli kısmı; gazeteciler, siyasetçiler, sivil toplum kuruluşları ve muhalefetle yakın duran kullanıcılara ait. Platformun 'Global Government Requests Report' (Küresel Hükümet Talepleri Raporu) verileriyle yerel şeffaflık listeleri karşılaştırıldığında, Türkiye'nin talep sayısında dünya İlk beş'i arasında yer aldığı görülüyor. Platform yönetimi, bazı kararlara itiraz ederek 'ifade özgürlüğü' gerekçesiyle reddettiğini, bazılarında ise yerel yasaya uyum sağlamak adına kısıtlama uyguladığını bildiriyor.

TikTok için 5 Ekim eşiği

Gündemin en kritik noktası, TikTok'un 5 Ekim 2026 tarihine kadar Türkiye temsilcisi atayıp atamayacağı. 5651 sayılı Kanun'un ek maddeye göre, günde 1 milyonun üzerindeki erişim sağlayan 'sosyal ağ sağlayıcıları' Türkiye'de yetkili temsilci atamak zorunda. Temsilci atanmaması halinde; önce reklam yasakları, ardından bant genişliği daraltmaları (throttling) ve nihayette erişim engeli sırasıyla devreye giriyor. TikTok, Ağustos ayında 'Süreç işletiliyor' açıklamasını yapmış olsa da, resmi gazete ilanı yapılmış bir atama henüz gerçekleşmedi. 5 Ekim Cuma günü yasal süre dolduğunda BTK'nın alacağı kararın, platformun Türkiye'deki varlığını belirleyeceği öngörülüyor.

Gazeteciler ve 'yalan bilgi' suçlamaları

Eylül ayı boyunca erişim engellerinin ötesinde, 'halka yalan bilgi yayma' (TCK Madde 217/A) suçlamasıyla en az 7 gazetecinin gözaltına alındığı, 3'ünün tutuklandığı tespit edildi. Bu durum, Medya Dernekleri ve Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ) tarafından 'yargı baskısı aracı' olarak eleştirildi. Savunma avukatları, maddenin 'kasten' ve 'halka' unsurları nedeniyle yorum farkı yarattığını, haber değeri taşıyan içeriklerin de kapsama alındığını savunuyor.

Uluslararası endekslerde gerileme

Sınırsız Gazeteciler (RSF) 2024 Dünyada Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Türkiye 180 ülke arasında 158. sıralamaydı. 2025 ve 2026 verileri henüz açıklanmamış olsa da, sivil toplum raporları son çeyrekteki engelleme ve gözaltı sayısının artışının endeks sıralamasını daha da aşağı çekeceğini öngörüyor. Avrupa Konseyi'nin 'İnternet Özgürlüğü Raporu' taslaklarında da Türkiye'nin 'Kısmen Özgür' kategorisinden 'Özgür Değil' kategorisine kayma riski vurgulanıyor.