Erkeklerde depresyon farklı maskelerle gelir: Öfke, aşırı çalışma ve bedensel şikayetler gizli tehlike

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre küresel olarak depresyon teşhisi alınan erkek oranı kadınların yaklaşık yarısı seviyesinde kalmakla birlikte, erkeklerde intihar sonucu ölüm oranı kadınlardan 2-3 kat daha yüksek. Bu çelişkinin ardında, erkeklerde depresyonun 'klasik' semptomlarla (mutsuzluk, ağlama, içe kapanma) dışa vurmayan, hatta toplumsal beklentilerle örtüşen farklı bir sunumu yatıyor.

Türk Psikiyatri Derneği'nin 2023 yılı Klinik Uygulama Kılavuzu'na ve DSM-5 tanı kriterlerine göre; erkeklerde majör depresif bozukluk sıklıkla irritabilite (hassasiyet/öfke patlamaları), sabırsızlık, saldırganlık, kontrol kaybı hissi ile başlar. Bu durum 'maskeli depresyon' (masked depression) terminolojisiyle tanımlanıyor.

Erkeklerde sık görülen 'gizli' belirtiler

Klinik gözlemler ve epidemiyolojik çalışmalar şu patternleri vurguluyor:

• Aşırı çalışma ve mükemmeliyetçilik: Duygusal boşluğu doldurmak için işe, spora veya projelerle 'kaçıran' erkekler, yorgunluk gelince bunu 'stres' olarak etiketliyor.
• Risk alma ve madde kullanımı: Alkol, kumar, hızlı sürüş, güvenli olmayan cinsel davranışlar depresyonun kendi kendine tedavi (self-medication) girişimleri olabiliyor.
• Bedensel şikayetler: Baş ağrısı, karın ağrısı, kas gerilimi, sindirim bozuklukları, cinsel işlev bozukluğu — organik neden bulunamayan kronik semptomlar.
• Uyku ve istek bozuklukları: Erken uyanma, girişimksizlik, hobilerden keyif alamama (anhydoni).

Neden teşhis kaçırılıyor?

Toplumsal cinsiyet rolleri, erkeklerin 'güçlü', 'kontrol sahibi' ve 'duygusal olmayan' olma beklentisi yaratıyor. 2022 Türkiye Sağlık Araştırması (TÜİK) verilerine göre son 12 ayda ruhsal bir sorun için profesyonel yardım alan erkek oranı %4.2, kadınlarda ise %8.7 olarak ölçülüyor. Erkekler şikayetlerini 'fiziksel' olarak sunarken, hekimler de depresyon tarama yapmıyorsa tanı gecikiyor.

Ne zaman uzmana başvurulmalı?

Belirtilerin iki haftadan uzun süresi, iş-yaşam işlevselliğini bozması, intihar ideasyonu (düşünce/planlama) varlığı acil psikiyatri değerlendirmesi gerektiriyor. Tedavi seçenekleri; bilişsel davranışçı terapi (CBT), ilaç tedavisi (SSRI/SNRI) ve yaşam tarzı müdahaleleri (düzenli uyku, egzersiz, alkol kısıtlaması) kombine ediliyor. Erken müdahale, kronikleşmeyi ve intihar riskini anlamlı oranda azaltıyor.