Dominik Cumhuriyeti-Haiti Sınırında Gerilim: Kanal, Göç ve Gangs Denklemi

2 Ekim 2026 Cuma günü, Dominik Cumhuriyeti ve Haiti'yi ayıran 392 kilometrelik karasınırında, Dajabón-Ouanaminthe ve Jimaní-Malpasse geçitlerinde yoğun askeri varlık ve biyometrik kontrol süreci devam ediyor. Luis Abinader cumhurbaşkanının 16 Ağustos'ta yaptığı açılış konuşmasında "egemenlik ve düzen" vurgusuyla özetlenen yeni dönem politikası, son haftalarda Massacre (Dajabón) Nehri'ndeki su çekimi tartışması ve Port-au-Prince'in gangs kontrolündeki bölgelerden artan göç baskısıyla birleşerek krizin en zorlu aşamalarından birini tetikledi.

Massacre Nehri'nde Su ve Egemenlik Çatışması

Krizişin odak noktası hâlâ 1929 tarihli Dominik-Haiti Antlaşması'nın 10. Maddesi çerçevesinde tartışılan Massacre Nehri kanalı inşası. Haiti tarafının 2023 sonbaharında başlattığı ve Dominik tarafının "tek taraflı ihlal" olarak tanımladığı kanal çalışmaları, Dominik tarafın Eylül 2023'te karara bağladığı tam sınır kapatmasıyla zirveye ulaşmıştı. 2024'te OAS aracılığıyla kurulan iki taraflı teknik komisyon toplantıları, Haiti'de Geçiş Konseyi'nin (CPT) Nisan 2024'te kurulmasıyla yeni bir momentum kazanmış ancak somut su paylaşım protokolü imzalanamamıştı. Resmi kaynaklara göre Dominik Su Kaynakları Enstitüsü (INDRHI), nehir debitiminin kritik seviyeye düştüğünü, Cibao Vadisi sulama sistemine risk oluşturduğunu raporluyor.

'Operación Escudo' ve Sürgünlerin Yeni Dalgası

Dominik Mülteci ve Göç Genel Müdürlüğü (DGM) verilerine göre 2026 yılının ilk dokuz ayında gerçekleştirilen sürgün sayısı, geçen yıla göre anlamlı artış gösterdi. Abinader yönetiminin "Operación Escudo" kapsamında sürdürdüğü operasyonlarda; biyometrik kayıt, drone ile sınır gözetimi ve askeri karargahların ileri taşınması öne çıkıyor. Sivil toplum örgütleri (CODHA, GARR ve IOM raporları), sürgün süreçlerinde "tahliye merkezlerinde kalış süresinin uluslararası standartların üzerinde uzadığı" ve "uyruksuzluk riski altındaki Dominiklilerle Haitililerin karışık grupların tesadüfen etkilenebildiği" yönünde uyarılarda bulunuyor. Tahmini 500-800 bin Haitili kökenli kişinin yaşadığı Dominik Cumhuriyeti'nde inşaat ve tarım sektörü işgücü açığına dair endişeler, iş dünyası confederasyonu (CONEP) tarafından resmi toplantılarda gündeme getiriliyor.

Haiti'de Güvenlik Boşluğu ve Geçiş Konseyi'nin Sınırlı Yazıhansı

Port-au-Prince'in %80'inin Jimmy "Barbecue" Cherizier'in G9 ve 400 Mawozo gibi gangs ittifaklarının kontrolünde olduğu BM (BINUH) raporları, Dominican güvenlik konseyinin (CNSD) "dış tehdit" algısını besliyor. Leslie Voltaire başkanlığındaki Geçiş Konseyi (CPT), Şubat 2026 seçim takvimini tutma çabası içinde Kenyalı polis gücüne (MSS) dayanarak gangsleri bastırma operasyonları başlattı ancak karasal kontrol hâlâ kırık. Fritz Bélizaire başbakanlığındaki hükümetin sınır diplomasisi, iç politik istikrarsızlık ve gangslerin sınır bölgelerine (özellikle Nord-Est ve Centre departmanları) sızması nedeniyle zayıf kalıyor. Dominican Dışişleri Bakanı Mario Abdo, son basın toplantısında "Haiti devletinin sınır güvenliğini sağlayacak kapasitesinin olmadığını" vurgulayarak tek taraflı tedbirlerin meşruiyetini savunmuştu.

Ekonomik Asimetri ve İnsani Maliyet

İki ülke arasındaki GSYH başına kişi farkı 8-10 kat seviyelerinde seyrederken, Haiti'nin gıda ihtiyacının yarısının Dominik pazarlarından (özellikle Dajabón iki haftada bir kurulan pazarından) karşılandığı gerçeği krizin ekonomik boyutunu derinleştiriyor. Sınır kapatmaları veya geçişlerdeki yoğunluk, Haitian tarafında gıda fiyatlarındaki ani artışa ve Dominik tarafında tarım-ihracat lojistiğindeki kesintilere yol açıyor. Kolera riski ve sezonsel kuraklık (El Niño etkisi), su kaynağı paylaşımını insani bir kriz senaryosuna taşıyor. BM İOM verilerine göre 2026 yılında gönüllü dönüş programlarına başvuran sayısı, zorunlu sürgünlere göre düşük seyrediyor; bu da "sürgün politikalarının kalıcı çözüm üretmediği" yorumunu güçlendiriyor.

Uluslararası Aktörler ve Gelecek Hafta Kritik

Eylül 2026'da uzatılan BINUH mandatı ve OAS Genel Sekreteri Luis Almagro'nun özel temsilciliği, tarafları masaya oturtma çabasında. Ancak Dominik taraf "ulusal güvenlik" gerekçesiyle uluslararası denetimi sınırlı tutarken, Haiti Geçiş Konseyi 1937 Perejil Katliamı travmasının gölgesinde "egemenlik" narratifiyle iç politik zemin kaybetmemeye çalışıyor. Gelecek hafta Santo Domingo'da planlanan CARICOM gözlemci heyetinin ziyareti ve OAS Kalıcı Konseyi toplantısı, krizin diplomatik bir kırılma mı yoksa askeri bir askıya mı gireceğini belirleyecek kritik testler arasında sayılıyor.