Diabolik Sikirtma İstilası: Evlere ve Bahçelere Nasıl Karşı Çıkılmalı?

İstanbul, Ankara, İzmir ve özellikle meyvecilik yoğunluğunun yüksek olduğu Marmara, Ege ile Akdeniz bölgelerinde son haftalarda evlere ve depolara giren kahverengi mermer sikirtması (Halyomorpha halys) şikayetleri arttı. Halk arasında "diabolik sikirtma" olarak bilinen bu istilacı tür, kışlık diyapoz (uyku) dönemi için sıcak ve korunaklı alanlar arayışına girdi.

Neden bu dönem evlere giriyor?

Biyolojik Mücadele Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü uzmanları, böceğin doğal yaşam alanında kışın çökertme altındaki yapraklar veya ağaç kabukları altında geçirdiğini, ancak kentselleşme ve ısınan beton yapıların bu doğal sığınakları taklit ettiğini açıklıyor. Eylül ortasından Kasım sonuna kadar süren bu göç döneminde böcekler, gece ışıklarına çekilerek pencerelerden, kapılardan ve ventilasyon boşluklarından içeriye sızdırıyor.

Tarımsal hasar boyutu ve riskli ürünler

Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye'de 2017 yılında resmi olarak tespit edilen tür, kısa sürede 60'ın üzerinde ilde yayıldı. Dünyada 170'den fazla bitki türüne zarar veren böcek, ülkemizde özellikle fındık, elma, armut, kayısı, çilek ve mısır üretiminde ciddi verim kayıplarına neden oluyor. Meyvelerin içine sokulup emdiği su kanalları, pazar değerini sıfırlayan "katsarid" (çürük/leke) oluşumuna yol açıyor. Akademik çalışmalarda kontrolsüz alanlarda hasar oranlarının %20-30 seviyelerine çıktığı kaydediliyor.

Evde karşılaşırsanız ne yapmalı, ne yapmamalısınız?

En kritik kural: Ezmeyin veya vakumlayıp çöp keseğini evin içinde bırakmayın. Tehlike hissettiğinde salgıladığı feromon, hem insani burunü tahriş eden o karakteristik "çürük çilek/korozyon" kokunu yayar hem de çevredeki diğer bireyleri "gel burası güvenli" diye çağırır. Uzmanlar şunları öneriyor:

• Böcekleri nazikçe bir kağıt/şişe ile toplayıp dışarı atın (soğukta öleceklerdir).
• Vakum kullanılacaksa kese anında dışarı boşaltılmalı, makine temizlenmeli.
• Pencere ve kapı pervazlarına, röle kutularına, klima boşluklarına silikon veya ince tel örgü ile bariyer oluşturun.
• Gece dış ışıkları kapatın veya sarı/amber renkli ampuller tercih edin (böcekler bu uzun dalga boylarına az çekilir).

Resmi mücadele: Samurai arısı ve feromon tuzakları

Kimyasal ilaçlamanın çevre riskleri ve böceğin sırtında yumurta bırakarak korunduğu gerçekliği nedeniyle Bakanlık stratejisi biyolojik mücadeleye dayanıyor. Asya kökenli doğal düşmanı Trissolcus japonicus (Samurai arısı) Türkiye'de karantina koşullarında üretildikten sonra 2023 yılından itibaren pilot bölgelerde (Sakarya, Bursa, Yalova) serbest bırakılmaya başlandı. Bu parazitoid arı, sikirtma yumurtalarının içine yumurtası atarak yeni neslin çıkışını engelliyor. Alan çalışmaları, serbest bırakılan bölgelerde poplasyon baskısında olumlu sinyaller verdiğini gösteriyor. Ayrıca tarım ilçelerinde feromon tuzakları ile poplasyon izleme ve kütle yakalama çalışmaları sürüyor.

Vatandaş bilimci olabilirsiniz

Böceğin yayılım haritasını güncellemek için Tarım ve Orman Bakanlığı "Bitki Koruma Uygulamaları" mobil uygulaması üzerinden görsel ve konum bildirimi talep ediyor. Evlerinizde veya bahçelerinizde gördüğünüz bireyleri fotoğraflayıp uygulamadan iletmek, erken uyarı sistemlerinin ve serbest bırakma stratejilerinin yönlendirilmesinde kritik veri sağlıyor.